Baldır Ağrısı Neden Olur? Baldır Vücudun Neresindedir?

Baldır, bacağımızın arka yüzeyinde, diz eklemi ile ayak bileği eklemi arasında konumlanan anatomik bölgedir. Baldır ağrısı; aşırı mekanik yüklenmeye bağlı kas yırtılmaları, şiddetli kramplar, Aşil tendonu hasarları, tehlikeli damar tıkanıklıkları veya bel fıtığı kaynaklı sinir sıkışmaları nedeniyle ortaya çıkar. Çoğu zaman uyluk kısmıyla karıştırılan bu alan, vücut ağırlığını taşıyarak yürüme ve koşma gibi temel hareketlerimizi sağlayan tamamen bağımsız bir merkezdir. Yoğun egzersizler, hareketsiz yaşam tarzı, sıvı kaybı veya ani ters hareketler doğrudan bu bölgedeki kas, damar ve sinir ağlarını yıpratarak günlük yaşam kalitesini derinden etkileyen şikayetleri tetikler.

Baldır Bölgesi Vücudumuzda Neresidir ve Hangi Yapılardan Oluşur?

İskelet sistemimize baktığımızda, baldırımızın çatısını kaval kemiği ve dış yanda yer alan kamış kemiği oluşturur. Kaval kemiği, iskeletimizin en uzun ve dayanıklı kemiklerinden biridir. Vücut ağırlığımızı dizden alıp doğrudan ayak bileğimize ve oradan da yere aktarma gibi devasa bir mekanik sorumluluğu üstlenir. Dış tarafta bulunan ve nispeten daha ince olan kamış kemiği ise doğrudan bir ağırlık taşımaz. Ancak ayak bileğimizin dışarı doğru burkulmasını engelleyen sağlam bir bariyer oluşturur ve baldırımızdaki pek çok kasın, bağın tutunabilmesi için geniş bir yüzey alanı sağlar.

Bu kemiklerin arka yüzeyine yerleşmiş olan kas grupları, son derece düzenli fasyal odacıklar içinde yer alır. Yüzeyde, bacağımıza o karakteristik kavisli şeklini veren çift başlı gastrocnemius kası bulunur. Bu kasın hemen altında, dışarıdan çok belli olmasa da yürüme mekaniğimizin en büyük işçisi olan geniş ve yassı soleus kası uzanır. Ayrıca bazı insanlarda evrimsel bir kalıntı olarak çok ince bir yapıda bulunan plantaris kası da bu bölgeye eşlik eder. Gastrocnemius ve soleus kasları aşağıya doğru indikçe kalınlaşarak birleşir ve vücudumuzun en güçlü dokularından biri olan Aşil tendonunu oluşturur. Aşil tendonu doğrudan topuk kemiğine tutunarak koşma, sıçrama ve yürüme eylemlerindeki o büyük itici gücü sağlar. Özellikle soleus kası, diz bükülüyken bile ayak bileğini hareket ettirebilen ve koşu sırasında bacağa binen şok edici yükleri mükemmel bir şekilde emen ana amortisör görevi görür. Bölgenin kanlanması diz arkasından gelen büyük atardamarlar ile sağlanırken, kirli kan derin ve yüzeyel toplardamarlar aracılığıyla kalbe geri pompalanır. Hareket emirleri ve dokunma hissi ise tibial ve sural sinir ağları tarafından yönetilir.

İnsan anatomisinde baldır bölgesinde yer alan başlıca yapılar şunlardır:

• Tibia
• Fibula
• Gastrocnemius
• Soleus
• Plantaris
• Popliteal arter
• Sural sinir
• Tibial sinir

Kas ve Sinir Kaynaklı Baldır Ağrısı Hangi Durumlarda Ortaya Çıkar?

Ortopedik değerlendirmelerde baldır ağrısının en sık rastlanan sorumlusu, mekanik zorlanmalara bağlı gelişen kas ve iskelet sistemi patolojileridir. Kas ve tendon sorunları genellikle dokunun kapasitesini aşan ani yüklenmeler, ters hareketler veya alışılmadık yoğunluktaki sportif faaliyetler sonucunda başlar. Bir kasın aniden, kendi sınırlarının ötesinde gerilmesi, kas liflerinde mikro veya makro düzeyde kopmalara yol açar. Bu zorlanma anında keskin bir acı hissedilir ve bunu takip eden saatler içinde bölgede şişlik ve morarma tablosu gözlemlenir.

Bunun yanı sıra hiç alışkın olunmayan yeni bir egzersiz programına başlandığında, aktiviteden bir veya iki gün sonra ortaya çıkan gecikmiş kas ağrıları oldukça yaygındır. Bu durum kas liflerinde meydana gelen mikroskobik hasarların ve vücudun başlattığı iyileştirici inflamasyon sürecinin tamamen doğal bir sonucudur ve kendiliğinden geriler. Gece uykudan uyandıran baldır krampları ise çok daha farklı bir mekanizmaya sahiptir. Kas yorgunluğu, vücudun susuz kalması veya sinir iletiminde rol oynayan bazı kritik minerallerin kanda azalması, motor sinirlerin istemsiz bir şekilde ateşlenmesine ve kasın şiddetli bir şekilde kasılmasına neden olur. Diğer yandan baldırın topuğa bağlandığı Aşil tendonunun sürekli ve tekrarlayıcı mikrotravmalara maruz kalması, tendonun esnekliğini yitirmesine yol açar. Bu tablo sabahları ilk birkaç adımda topuk arkasında yoğun bir sertlik ve sızı ile kendini belli eder.

Baldır ağrısının her zaman bacağın kendisinden kaynaklanmadığını bilmek de oldukça önemlidir. Bel bölgesinde omuriliği koruyan kanalda meydana gelen bir fıtıklaşma veya yapısal daralma, bacağa giden sinir köklerini sıkıştırabilir. Bu durumda belden başlayıp kalçayı geçerek baldırın arkasına kadar inen, daha çok yanma, karıncalanma veya elektrik çarpması hissine benzeyen sinirsel ağrılar ortaya çıkar.

Kas kramplarına zemin hazırlayan temel mineral eksiklikleri aşağıdaki gibidir:

• Kalsiyum
• Magnezyum
• Potasyum
• Sodyum

Hayati Tehlike Yaratan Damar Kaynaklı Baldır Ağrısı Nasıl Gelişir?

Baldır bölgesinde hissedilen bir ağrının altından vasküler yani damar kökenli bir sorunun çıkması, zamanla yarışılan çok ciddi bir tablonun habercisi olabilir. Derin ven trombozu olarak adlandırılan hastalık, alt ekstremitenin derin toplardamarlarının içinde kanın pıhtılaşması ve akışın tamamen veya kısmen durması durumudur. Bu pıhtı, bacağın kirli kanını kalbe geri taşıyan damar yolunu tıkadığında baldırda sürekli devam eden, sızlayıcı, zonklayıcı ve oldukça belirgin bir şişlikle karakterize bir ağrı yaratır. Bölgedeki cilt gerginleşir, parlar ve dokunulduğunda diğer bacağa kıyasla çok daha sıcak hissedilir. En büyük tehlike, bu damar içindeki pıhtının yerinden koparak akciğerlere ulaşması ve solunumu durdurabilen pulmoner emboli tablosuna yol açmasıdır.

Bunun tam tersi bir mekanizmayla çalışan periferik arter hastalığı ise, bacağa temiz kan getiren atardamarların zaman içinde damar sertliği nedeniyle daralmasıdır. Dinlenme halindeyken baldır kaslarına yeterli oksijen gidebilir, ancak kişi yürümeye veya merdiven çıkmaya başladığında kasların artan oksijen talebi karşılanamaz. Kaslar adeta oksijensizlikten boğulur ve bu durum kendini eforla başlayan, baldırı mengene gibi sıkan kramp tarzı bir ağrı ile gösterir. Hasta durup birkaç dakika dinlendiğinde, kasın oksijen ihtiyacı normale döndüğü için ağrı tamamen kaybolur.

Diz arkasında yer alan ve içi eklem sıvısıyla dolu olan kistlerin aniden patlaması da damar hastalıklarını birebir taklit edebilen bir durumdur. Kist patladığında içindeki sıvı yerçekiminin etkisiyle baldır kaslarının arasına sızar ve derin ven trombozundakine çok benzer bir şişlik, kızarıklık ve şiddetli ağrı meydana getirir.

Derin ven trombozu riskini artıran bazı faktörler şunlardır:

• Hareketsizlik
• Obezite
• Sigara
• Gebelik
• Travma

Hastaneye Başvurulduğunda Baldır Ağrısı İçin Hangi Testler Yapılır?

Bir hastanın baldır ağrısı şikayetiyle başvurması durumunda, sorunun kaynağını belirlemek için aşamalı ve son derece detaylı bir değerlendirme süreci başlatılır. İlk adım her zaman iki bacağın gözlemlenerek simetrisinin karşılaştırılmasıdır. Bir mezuro yardımıyla her iki baldırın çevre ölçümleri milimetrik olarak alınır; böylece gözle fark edilemeyen sıvı birikimleri veya ödemler net bir şekilde saptanır. Ardından ellerle yapılan muayenede ciltteki ısı farklılıkları, kas zarlarındaki olası yırtık boşlukları ve hassasiyet noktaları tek tek tespit edilir.

Eğer Aşil tendonunun koptuğundan şüpheleniliyorsa, hasta yüzüstü yatırılarak baldır kası elle sıkılır. Bu basit ama etkili manevrada ayak bileği kendiliğinden aşağı doğru hareket etmiyorsa, tendonun koptuğu anlaşılır. Gerekli durumlarda topuk bölgesine ince bir iğne yerleştirilerek ayak hareket ettirildiğinde iğnenin mekanik olarak açı değiştirip değiştirmediği izlenerek kopukluk teyit edilebilir.

Fiziksel muayenenin ardından tıbbi görüntüleme teknolojilerinden destek alınır. Kemiklerde bir kırık veya çatlak şüphesi varsa klasik röntgen filmleri çekilir. Ancak sorun kaslarda, bağlarda veya yüzeyel dokulardaysa ultrasonografi cihazı çok daha etkilidir. Kan damarlarının içindeki akışı, tıkanıklıkları veya pıhtıları görmek için ultrasonografinin daha gelişmiş bir versiyonu olan renkli Doppler ultrasonografi kesinlikle uygulanmalıdır. Bel fıtığından şüpheleniliyorsa veya kas dokusunun çok derinlerinde bir sorun aranıyorsa manyetik rezonans görüntüleme devreye girer. Sinirlerin elektrik iletme kapasitesini ölçmek için ise elektromiyografi cihazları kullanılır.

Sık kullanılan tanı ve görüntüleme araçları şunlardır:

• Mezuro
• Röntgenci
• Ultrasonografi
• Doppler
• Elektromiyografi

Hangi Belirtiler Baldır Ağrısı İçin Acil Kırmızı Bayrak Sayılır?

Tıbbi değerlendirmelerde bazı belirtiler vardır ki bunların varlığı saatlerin hatta dakikaların bile önemli olduğu acil müdahale gerektiren tabloları işaret eder. Baldır ağrılarında bu kırmızı bayrak bulgularını tanımak, uzuv kaybını veya hayati tehlikeleri önlemek açısından kritik bir role sahiptir. Bazen ağrının şiddeti veya eşlik eden farklı bedensel değişiklikler, sorunun basit bir kas tutulması olmadığını haykırır.

Örneğin alınan güçlü ağrı kesicilere rağmen hiçbir şekilde hafiflemeyen, bacağı hareket ettirmeye çalışıldığında tahammül edilemez boyutlara ulaşan ve baldırın dokunulmayacak kadar sertleştiği durumlar doku içi basıncının ölümcül seviyelere ulaştığını gösterir. Diğer bir tehlike işareti, bacağın aniden buz gibi soğuması, renginin soluklaşması, morarmaya başlaması ve nabzın kaybolmasıdır. Bu durum atardamarların tıkandığını ve dokuların hızla ölmeye başladığını kanıtlar. Tüm vücudu etkileyen titreme krizleri, yüksek ateş ve bacakta hızla yayılan ateşli bir kızarıklık ise ciddi bir bakteriyel enfeksiyonun kemiklere veya derin dokulara yayıldığının göstergesidir.

Acil tıbbi yardım gerektiren kırmızı bayrak belirtileri şunlardır:

• Nabızsızlık
• Solukluk
• Morarma
• Felç
• Ateş
• Uyuşma
• İnkontinans

Sporda Gelişen Tenisçi Baldırı ve Aşil Kopması Nasıl Tedavi Edilir?

Sportif aktiviteler sırasında baldır bölgesinde en sık karşılaşılan iki büyük travma vardır. Bunlardan ilki, halk arasında tenisçi baldırı olarak bilinen durumdur. Tenis, basketbol veya voleybol gibi ani sıçramaların ve yön değiştirmelerin yapıldığı sporlarda, dizin tamamen gergin olduğu bir anda ayak bileğinin aniden yukarı doğru zorlanmasıyla oluşur. Bu mekanizma, baldırın iç tarafındaki kas liflerinin tendona bağlandığı noktada aniden yırtılmasına neden olur. Yaralanma anında hasta genellikle bacağının arkasından net bir kopma sesi duyar ve sanki birisi arkadan şiddetli bir darbe indirmiş gibi keskin bir acı hisseder. Hastanın parmak ucuna basması imkansızlaşır ve iç kanama yerçekimiyle aşağı inerek ayak bileği çevresini tamamen morartır. Tedavisi, yırtığın derecesine göre belirlenir. Hafif yırtıklarda dinlenme ve kontrollü egzersizler yeterliyken, daha ileri yırtıklarda ayağın yükünü tamamen kesmek, koltuk değneği kullanmak ve ayakkabı içine topuk yükseltici pedler yerleştirmek gerekir.

Diğer büyük travma ise vücudun en kalın tendonu olan Aşil tendonunun tamamen kopmasıdır. Bu durum genellikle aktif orta yaş grubunda, tendonun kanlanmasının anatomik olarak en zayıf olduğu topuğun birkaç santimetre yukarısında meydana gelir. Hastanın yaşına ve günlük hayattaki hareketlilik beklentisine göre iki farklı tedavi yolu izlenir. Ameliyatsız tedavi yönteminde, ayak parmak ucu aşağı bakacak şekilde özel bir alçıya alınır ve haftalar içinde açı yavaş yavaş düzeltilerek tendonun kendi kendine kaynaması beklenir. Cerrahi yöntemde ise kopan uçlar açık veya kapalı ameliyat teknikleriyle uç uca dikilir.

Sırt ve baldır kaslarını ani yüklerle zorlayan başlıca sporlar şunlardır:

• Tenis
• Voleybol
• Basketbol
• Futbol
• Atletizm

Kompartman Sendromu ve Ezilme Durumları Baldır Kaslarını Nasıl Etkiler?

Baldırımızdaki kaslar, tıpkı esnemeyen kalın bir kılıfın içine sıkıştırılmış gibi fasyal odacıklar içinde yer alır. Bazen şiddetli bir kemik kırığı, sert bir darbe veya bacağı aşırı sıkan hatalı bir alçı uygulaması sonucunda bu odacıkların içindeki dokular hızla şişmeye başlar. Kılıf esnemediği için içerideki basınç kısa sürede o kadar yüksek bir seviyeye ulaşır ki kasları besleyen ince kılcal damarlar bu basıncın altında tamamen ezilir. Kan dolaşımı durur ve kaslar oksijensiz kalarak hızla ölmeye başlar. Bu duruma akut kompartman sendromu adı verilir. Saatler içinde geri dönüşümsüz felçlere yol açabilen bu tabloda, tek kurtuluş yolu basıncı düşürmek için cildin ve zarların cerrahi olarak boydan boya kesilmesidir.

Buna çok benzeyen ancak etkileri tüm vücuda yayılan bir diğer durum ise ezilme sendromudur. Deprem göçükleri gibi ağır yıkımlarda, bacağın saatlerce tonlarca ağırlığın altında kalarak ezilmesiyle oluşur. Uzun süre ezilen kas hücreleri parçalanır ve hücrelerin içindeki potasyum, miyoglobin gibi zehirli atık maddeler kana karışır. Kişi enkazdan kurtarıldıktan sonraki birkaç gün içinde, bu zehirli maddeler böbrekleri tıkayarak akut böbrek yetmezliğine ve kalp ritmini bozarak ani kalp durmasına yol açabilir. Bu nedenle ezilme durumlarında hastanın bacağından ziyade, sistemik zehirlenmeyi önlemek için hayati organları koruyucu yoğun tıbbi tedaviler ön plana çıkar.

Hücre parçalanmasıyla kana karışan başlıca toksik metabolitler şunlardır:

• Miyoglobin
• Potasyum
• Kreatinin
• Fosfat

Baldır Ağrısı Tedavisinde Hangi İlaçlar ve Ameliyatlar Kullanılır?

Baldır kaslarındaki basit zorlanmalarda ve küçük yırtıklarda, iyileşme sürecini hızlandırmak için ilk etapta konservatif yöntemler devreye girer. Hasarlı kasın zorlanmasını engellemek için aktivite tamamen durdurulur ve koltuk değnekleriyle destek sağlanır. Dokulardaki kanamayı durdurmak ve damarları büzüştürmek için belirli aralıklarla soğuk uygulamalar yapılır. Kanın kas içinde birikmesini önlemek amacıyla özel bandajlarla bölgeye kompresyon uygulanır ve yerçekiminin ödemi azaltmasına yardımcı olmak için bacak kalp seviyesinden yukarıda tutulur. Ağrıyı kontrol altına almak için kas gevşetici ilaçlar ve inflamasyonu baskılayıcı ağrı kesiciler reçete edilir.

Ancak yapısal bozukluklar veya konservatif yöntemlerle iyileşmeyen durumlar söz konusu olduğunda cerrahi seçenekler değerlendirilir. Örneğin doğuştan gelen hastalıklar veya spastik durumlar nedeniyle baldır kası kalıcı olarak kısalmışsa ve kişi topuğunu yere basamıyorsa, kas zarının cerrahi olarak gevşetildiği özel ameliyatlar yapılır. Kronik Aşil tendonu kısalıklarında ise tendon boylamasına kesilerek uzatılır ve yürüme biyomekaniği yeniden düzenlenir. Çok daha ciddi durumlarda, örneğin kaval kemiğinde büyük bir açık yara veya doku kaybı varsa, baldır kasının bir kısmı damar bağlantıları korunarak yerinden kaldırılır ve bir yama gibi açık yaranın üzerini örtmek için kullanılır.

İyileşme sürecinde başvurulan temel cerrahi dışı yöntemler şunlardır:

• İstirahat
• Bandajlama
• Kompresyon
• Elevasyon
• Egzersiz

Prof. Dr. Murat Demirel

Prof. Dr. Murat Demirel, 1974 yılında Ankara’da doğmuş, 1998 yılında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olmuştur. Aynı yıl Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi 1. Ortopedi ve Travmatoloji Kliniği’nde uzmanlık eğitimine başlamış ve 2004 yılında Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı unvanını almıştır. Uzmanlık sonrası dönemde kas-iskelet sistemi hastalıklarının cerrahi ve konservatif tedavilerine odaklanmış, yenilikçi ortopedik yaklaşımları klinik pratiğine entegre etmiştir.

Omuz, diz, kalça ve ayak bileği eklemlerine yönelik ileri düzey cerrahi uygulamalarda uzmanlaşan Prof. Dr. Demirel; omuz artroskopisi, diz protezi, robotik cerrahi, kök hücre tedavisi ve PRP uygulamaları konularında deneyim sahibidir. Güncel ortopedi pratiğinde fonksiyonel sonuçları artıran minimal invaziv ve biyolojik tedavi yöntemlerini önceliklendirmektedir.

Halen Ankara’daki özel kliniğinde ortopedi ve travmatoloji alanında hasta kabul eden Prof. Dr. Murat Demirel, ileri görüntüleme teknolojileri ve multidisipliner yaklaşımla kişiye özel tedavi planları oluşturmaktadır. Cerrahi ve rejeneratif ortopediyi birleştiren vizyoner yaklaşımıyla, hareket sistemi hastalıklarının tedavisinde yaşam kalitesini merkeze alan modern çözümler sunmaktadır.