Genç yaşta diz ağrısı, çoğunlukla travma, spor yaralanmaları veya yapısal bozukluklardan kaynaklanır. Bu yaş grubunda dizdeki ağrıların önemli bir kısmı bağ zorlanmaları, menisküs yırtıkları veya diz kapağı hizalanma sorunları ile ilişkilidir.
Patellofemoral ağrı sendromu, gençlerde sık görülen bir durumdur. Diz kapağının uyluk kemiğiyle olan uyumunun bozulması sonucu dizin ön kısmında ağrı gelişir. Özellikle uzun süre oturma, merdiven çıkma veya çömelme sırasında şikâyet artar.
Osgood-Schlatter hastalığı, ergenlik döneminde aktif spor yapan çocuk ve gençlerde görülen, kaval kemiği üzerindeki büyüme bölgesinde ağrıya neden olan bir rahatsızlıktır. Genellikle tek dizde hissedilen, aktiviteyle artan bir ağrıya yol açar.
Eklem içi sıvı azalması, kas dengesizlikleri veya uygun olmayan ayakkabı kullanımı gibi biyomekanik faktörler de diz ağrısına zemin hazırlar. Bu tür durumlarda erken değerlendirme ve uygun egzersizlerle ilerleyici hasar önlenebilir.
Yazı İçeriği
Diz Eklemi Neden Hassastır?
Diz, vücuttaki en büyük ve en karmaşık eklemlerden biridir. Yürürken, merdiven çıkarken, koşarken hatta oturup kalkarken bile sürekli yük taşır. Uyluk kemiği, kaval kemiği ve diz kapağının bir araya gelmesiyle oluşan bu yapı; bağlar, menisküsler, kıkırdak doku ve kaslarla desteklenir. Bu kadar çok yapının bir arada çalışması, dizin hem güçlü hem de hassas olmasına neden olur. Genç yaşta ortaya çıkan ağrılar da çoğu zaman bu dengenin bozulmasıyla ilişkilidir.
Spor ve Fiziksel Aktiviteye Bağlı Nedenler
Gençlerde diz ağrısının en sık görülen nedenlerinden biri spordur. Düzenli egzersiz yapmak sağlıklı bir alışkanlık olsa da, yanlış teknikle yapılan hareketler veya aşırı yüklenme diz eklemini zorlayabilir. Özellikle futbol, basketbol, voleybol ve koşu gibi sporlarda ani duruşlar, sıçramalar ve yön değiştirmeler diz üzerinde ciddi stres oluşturur.
Bazı gençlerde antrenman yoğunluğu ile vücudun toparlanma kapasitesi arasında denge kurulamaz. Dinlenmeye yeterince zaman tanınmadığında, diz çevresindeki kaslar ve bağlar kendini onaramaz. Bu durum, zamanla ağrı ve hassasiyet olarak hissedilir. Spor sonrası geçmeyen veya giderek artan diz ağrıları, bu açıdan dikkatle değerlendirilmelidir.
Büyüme Dönemi ve Gelişimle İlişkili Ağrılar
Ergenlik döneminde hızlı boy uzaması ve kemik gelişimi yaşanır. Kemikler hızla uzarken kas ve tendonların bu değişime uyum sağlaması zaman alabilir. Bu uyumsuzluk, özellikle diz kapağı çevresinde ağrıya yol açabilir. Gençlerde sık görülen “ön diz ağrısı” bu mekanizmayla ilişkilendirilebilir.
Bu tür ağrılar genellikle aktiviteyle artar, dinlenmeyle azalır. Merdiven çıkarken, çömelirken veya uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkarken dizin ön kısmında rahatsızlık hissi tarif edilebilir. Çoğu durumda bu süreç geçicidir, ancak ağrının şiddeti ve süresi kişiden kişiye değişebilir.
Diz Kapağı ve Çevresindeki Sorunlar
Diz kapağı, diz ekleminin düzgün çalışmasında önemli bir role sahiptir. Genç yaşta diz kapağının normal hareket hattından hafifçe kayması ya da çevresindeki kas dengesizlikleri ağrıya neden olabilir. Özellikle uyluk kaslarının bir bölümünün diğerine göre zayıf olması, diz kapağına binen yükü artırabilir.
Bu durumda ağrı genellikle dizin ön tarafında hissedilir. Uzun süre oturulduğunda, sinemada veya ders sırasında diz bükülü kaldığında rahatsızlık artabilir. Ayağa kalkınca dizde sertlik veya sızı hissedilmesi sık dile getirilen bir şikâyettir.
Menisküs ve Bağ Yapılarıyla İlgili Problemler
Gençlerde menisküs yırtıkları ve bağ zorlanmaları daha çok sporla ilişkilidir. Ani dönme hareketleri, dize alınan darbeler veya kontrolsüz düşmeler bu yapılarda hasara yol açabilir. Her menisküs problemi şiddetli bir travma sonrası ortaya çıkmayabilir; bazen tekrarlayan küçük zorlanmalar da zamanla sorun yaratabilir.
Bu tür durumlarda dizde kilitlenme hissi, ani bir hareketle gelen keskin ağrı veya şişlik tarif edilebilir. Bazı gençler dizlerine tam güvenemediklerini, sanki dizin “boşa çıkacakmış” gibi hissettirdiğini ifade eder. Bu belirtiler mutlaka uzman değerlendirmesi gerektiren durumlardır.
Duruş Bozuklukları ve Günlük Alışkanlıklar
Genç yaşta diz ağrısının gözden kaçan nedenlerinden biri de duruş bozukluklarıdır. Uzun süre bilgisayar başında oturmak, yanlış sandalyede ders çalışmak veya ağır çantaları tek omuzda taşımak, vücut mekaniğini olumsuz etkileyebilir. Kalça, bel ve ayak bileği hizasındaki sorunlar, dolaylı olarak diz eklemine yük bindirebilir.
Düz tabanlık veya içe basma gibi ayak yapısı farklılıkları da diz ağrısına zemin hazırlayabilir. Ayak yerle temas ederken doğru şekilde yük dağılımı sağlanamadığında, diz eklemi bu dengesizliği telafi etmeye çalışır. Zamanla bu durum ağrı olarak hissedilebilir.
Aşırı Kilo ve Diz Üzerindeki Yük
Genç yaşta kilo artışı, diz eklemi üzerinde beklenenden fazla baskı oluşturabilir. Dizler, vücut ağırlığını taşıyan ana eklemlerden biri olduğu için, her fazla kilo dizlere ek yük olarak yansır. Bu durum özellikle merdiven çıkma, uzun yürüyüşler veya spor sırasında ağrının daha belirgin hissedilmesine neden olabilir.
Kilo ile ilişkili diz ağrıları genellikle sinsi başlar. Başlangıçta hafif bir rahatsızlık şeklinde hissedilirken, zamanla daha sık ve belirgin hale gelebilir. Bu noktada yaşam tarzı faktörlerinin bütüncül olarak ele alınması önemlidir.
Ne Zaman Uzman Değerlendirmesi Gerekir?
Genç yaşta diz ağrısı çoğu zaman basit nedenlere bağlı olsa da, her ağrı ihmal edilmemelidir. Ağrı birkaç haftadan uzun sürüyorsa, günlük yaşamı etkiliyorsa veya dizde şişlik, kilitlenme, kızarıklık gibi ek belirtiler eşlik ediyorsa mutlaka uzman görüşü alınmalıdır. Ayrıca gece ağrıları veya istirahatle geçmeyen şikâyetler de değerlendirme gerektirir.
Her bireyin diz yapısı, yaşam tarzı ve fiziksel yüklenmesi farklıdır. Bu nedenle tanı ve yaklaşım kişiye özel planlanır. İnternetten okunan bilgiler yol gösterici olabilir, ancak kesin bir değerlendirme yerine geçmez.
Gençlerde Diz Ağrısına Bakış
Genç yaşta diz ağrısı, vücudun verdiği bir uyarı olarak düşünülmelidir. Bu uyarı bazen dinlenme ihtiyacını, bazen de yanlış yapılan bir alışkanlığı işaret eder. Ağrıyı tamamen yok saymak ya da kendi kendine çözümlerle geçmesini beklemek, sorunun kronikleşmesine zemin hazırlayabilir.
Diz sağlığını korumak; dengeli fiziksel aktivite, doğru duruş, yeterli dinlenme ve vücudu tanıma ile yakından ilişkilidir. Her diz ağrısı ciddi bir sorunun göstergesi olmayabilir, ancak her ağrı dikkatle ele alınmayı hak eder. Bu yaklaşım, genç yaşlarda sağlıklı bir hareket sisteminin temelini oluşturur.
Prof. Dr. Murat Demirel, 1974 yılında Ankara’da doğmuş, 1998 yılında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olmuştur. Aynı yıl Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi 1. Ortopedi ve Travmatoloji Kliniği’nde uzmanlık eğitimine başlamış ve 2004 yılında Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı unvanını almıştır. Uzmanlık sonrası dönemde kas-iskelet sistemi hastalıklarının cerrahi ve konservatif tedavilerine odaklanmış, yenilikçi ortopedik yaklaşımları klinik pratiğine entegre etmiştir.
Omuz, diz, kalça ve ayak bileği eklemlerine yönelik ileri düzey cerrahi uygulamalarda uzmanlaşan Prof. Dr. Demirel; omuz artroskopisi, diz protezi, robotik cerrahi, kök hücre tedavisi ve PRP uygulamaları konularında deneyim sahibidir. Güncel ortopedi pratiğinde fonksiyonel sonuçları artıran minimal invaziv ve biyolojik tedavi yöntemlerini önceliklendirmektedir.
Halen Ankara’daki özel kliniğinde ortopedi ve travmatoloji alanında hasta kabul eden Prof. Dr. Murat Demirel, ileri görüntüleme teknolojileri ve multidisipliner yaklaşımla kişiye özel tedavi planları oluşturmaktadır. Cerrahi ve rejeneratif ortopediyi birleştiren vizyoner yaklaşımıyla, hareket sistemi hastalıklarının tedavisinde yaşam kalitesini merkeze alan modern çözümler sunmaktadır.
