Tenisçi dirseği (lateral epikondilit), ön kol kaslarının dirseğin dış yüzeyindeki kemiğe bağlandığı noktada gelişen yapısal doku bozulması ve kronik ağrı durumudur.
Bu ortopedik sorun, el bileğinin aşırı kullanımıyla ortaya çıkan mekanik stresin zamanla bağ dokularını yorması sonucunda kendini gösterir.
Sadece dirsek bölgesinde değil ön koldan bileğe kadar uzanan hatta belirgin bir güç kaybı, batma ve tutukluk hissi yaratır.
Kavrama, sıkma ve kaldırma gibi en temel motor hareketleri kısıtlayarak yaşam kalitesini doğrudan etkileyen, oldukça yaygın bir kas-iskelet sistemi problemidir.
Yazı İçeriği
Tenisçi Dirseği (Lateral Epikondilit) Hastalığının Temelinde Yatan Nedenler Nelerdir?
Hastalığın tıbbi isminde yer alan ekler, geçmiş yıllarda bu durumun basit bir iltihaplanma süreci olduğuna işaret etse de günümüzde yapılan detaylı doku incelemeleri gerçeğin çok daha farklı olduğunu göstermektedir. Tenisçi dirseği, klasik bir iltihaplanmadan ziyade, tendon adı verilen bağ dokusunun yapısal olarak kalitesini yitirmesi ve hücresel düzeyde bozulması sürecidir. Bu süreci daha iyi anlayabilmek için ön kol kaslarının çalışma mekanizmasını incelemek faydalı olacaktır.
Kolumuzda yer alan ve el bileğimizi yukarı kaldırmamızı, aynı zamanda ellerimizi sıkıca yumruk yapabilmemizi sağlayan özel bir kas grubu bulunur. Bu kasların dirsekteki kemiğe yapışma noktası, hastalığın asıl merkez üssüdür. El bileğinin ve parmakların sürekli tekrarlayan hareketleri, bu yapışma noktasında mikroskobik düzeyde çok küçük yırtıkların oluşmasına zemin hazırlar. Tendonlar, kas dokularına kıyasla çok daha az kanlanan yapılardır. Kan akımının görece zayıf olması, oluşan bu küçük yırtıkların vücut tarafından hızlıca tamir edilmesini zorlaştırır.
Normal şartlarda oldukça sağlam, parlak ve düzenli bir halat gibi dizilmiş olan kollajen lifleri, iyileşme süreci yarım kaldığında bu düzenli yapısını kaybetmeye başlar. Sağlıklı dokunun yerini, işlevsiz ve düzensiz hücrelerin biriktiği zayıf bir yapı alır. Hastalık ilerledikçe bu bölgedeki tendon dokusu matlaşır, ödemli bir hal alır ve gerilmeye karşı direncini büyük ölçüde yitirir. Bu duruma tıp dilinde anjiyofibroblastik tendinozis adı verilir. Sürekli devam eden mikroskobik hasarlar, dokunun kendini toparlamasına fırsat vermediğinde ağrılı süreç kronikleşmeye başlar.
Tenisçi Dirseği (Lateral Epikondilit) Sadece Sporcularda mı Görülür?
Hastalığın toplumdaki yaygın ismi tenisçi dirseği olsa da polikliniklere başvuran hastaların profili incelendiğinde oldukça şaşırtıcı bir tablo ortaya çıkar. Bu sorunu yaşayan bireylerin çok küçük bir bölümü aktif olarak raket sporlarıyla ilgilenmektedir. Düzenli olarak tenis oynayanların kariyerlerinde bu durumu yaşama ihtimalleri yüksek olsa dahi, vakaların ezici bir çoğunluğunu hayatında hiç tenis oynamamış sıradan insanlar oluşturur.
Hastalık daha çok 35 ile 50 yaş aralığındaki bireylerde belirginleşir ve her iki cinsiyeti de benzer oranlarda etkiler. Çoğunlukla kişinin daha aktif kullandığı, yani baskın olan kolu hastalıktan etkilenir. Gündelik hayattaki mesleki alışkanlıklar, uzun süreli ve tekrarlayıcı fiziksel zorlanmalar en büyük risk faktörlerini oluşturur. Özellikle gün boyunca el aletlerini sıkıca kavrayarak çalışanlar, ağır yük kaldırmak durumunda olanlar ve kollarını sürekli aynı açıda yoran bireyler büyük bir risk altındadır. Biyomekanik zorlanmaların yanı sıra dokulara giden kan akışını olumsuz etkileyebilen genel sağlık alışkanlıklarının da bu yıpranma sürecini hızlandırabildiği düşünülmektedir.
Hastalığa yakalanma riski yüksek olan bazı meslek ve hobi grupları şunlardır:
- Tesisatçılar
- Marangozlar
- Tamirciler
- Montaj işçileri
- Ev hanımları
- Ofis çalışanları
- Müzisyenler
- Ressamlar
Gündelik Hayatta Tenisçi Dirseği (Lateral Epikondilit) Belirtileri Nelerdir?
Bireylerin dirsekleriyle ilgili bir sorun olduğunu fark etmelerini sağlayan en temel bulgu, dirseğin dış kısmında odaklanan ve zaman zaman ön kolun arka yüzeyine doğru yayılan inatçı ağrıdır. Bu ağrı genellikle kişi dinlenirken değil el ve el bileğini aktif olarak kullanırken kendini belli eder. Hasarlı tendonun üzerine yük bindiğinde, dirsekte ani bir sızı veya batma hissi oluşur.
Hastalığın ilerleyen dönemlerinde sadece ağrı değil elde belirgin bir güç kaybı da yaşanmaya başlar. Kişi, elindeki eşyaları kavramakta zorlandığını veya aniden elinden düşürdüğünü fark edebilir. Bu durum kasların felç olmasından değil vücudun ağrıyı hissettiği anda koruyucu bir refleks olarak kasın gücünü aniden kesmesinden kaynaklanır. Dirseğin bükülmesi veya düzeltilmesi gibi eklemin ana hareketlerinde genellikle bir kısıtlılık yaşanmaz. Eğer dirseğin açılıp kapanmasında mekanik bir takılma veya kısıtlılık varsa, sorunun tendonlarda değil eklemin kendi iç yapısında olabileceği akılda tutulmalıdır.
Ağrıyı en çok tetikleyen günlük eylemler genellikle şunlardır:
- Su bardağı kaldırmak
- Kapı kolu çevirmek
- Kavanoz kapağı açmak
- Anahtar çevirmek
- El sıkışmak
- Bez sıkmak
- Bilgisayar faresi kullanmak
Tenisçi Dirseği (Lateral Epikondilit) Zaman İçinde Nasıl Bir İlerleme Gösterir?
Bu rahatsızlık bir gecede aniden ortaya çıkan bir hasardan ziyade, aylar hatta bazen yıllar içinde kademe kademe ilerleyen bir yıpranma sürecidir. Hastalığın seyri hücresel değişimlere göre belirli evrelere ayrılır.
Başlangıç aşamasında, dokudaki hasar henüz çok tazedir ve tendonun genel yapısı korunmuştur. Bireyler genellikle yorucu bir fiziksel aktivitenin ardından dirseklerinde geçici bir sızı hissederler. Bu sızı istirahatle birlikte kaybolma eğilimindedir. İkinci evreye geçildiğinde ise dokudaki bozulmalar belirginleşmeye başlar. Tendonun yapısında kalitesiz hücreler birikir ve el bileğine direnç uygulanan işlerde ağrı çok daha keskin bir hal alır.
Üçüncü evre, hastalığın artık kronikleştiği ve tendonun ana iskelet yapısının yıkıma uğradığı dönemdir. Bu aşamada tendonda kısmi yırtıklar oluşabilir. Hastalar günlük çok basit işlerini yaparken dahi sürekli ağrı çekerler ve kavrama güçlerindeki düşüş yaşam kalitelerini ciddi boyutta etkiler. En ileri evrede ise iyileşme yeteneğini tamamen kaybetmiş olan doku sertleşir, içinde kireç çökelleri oluşabilir ve ağrı dinlenme halindeyken dahi devam eden bir boyuta ulaşır.
Hekimler Tenisçi Dirseği (Lateral Epikondilit) Teşhisini Nasıl Koyar?
Hastalığın teşhisi büyük oranda detaylı bir fizik muayene ve hastanın şikayetlerinin dinlenmesi ile konulur. Muayene esnasında dirseğin dış tarafındaki belirgin kemik çıkıntının hemen alt kısmına temas edildiğinde hastanın hissettiği yoğun hassasiyet, tanıyı destekleyen en önemli bulgulardan biridir.
Bununla birlikte hasarlı kas grubunu kesin olarak tespit etmek ve ağrıyı tetiklemek amacıyla poliklinik şartlarında bazı özel manevralar uygulanır. Örneğin hastadan kolunu düz tutması ve hekimin direncine karşı el bileğini yukarı doğru kaldırması istenir. Bu hareket sırasında dirseğin dış kısmında hissedilen ani ağrı, tendon üzerindeki hasarı işaret eder. Benzer şekilde sadece orta parmağın dirence karşı kaldırılması da ilgili kas grubunun anatomik bağlantısı nedeniyle dirsekte ağrı oluşturur. Bu tür mekanik zorlama testleri, sorunun hangi tendondan kaynaklandığını anlamak için oldukça değerlidir.
Tanı aşamasında başvurulan temel ortopedik testler şunlardır:
- Cozen testi
- Mill’s testi
- Maudsley testi
- Sandalye testi
- Polk testi
Tenisçi Dirseği (Lateral Epikondilit) Ağrısı Başka Hastalıklarla Karışabilir mi?
Dirsek bölgesindeki ağrıların doğru bir şekilde ayırt edilmesi, uygulanacak tedavinin verimliliği açısından büyük önem taşır. Dirseğin dış kısmında hissedilen her ağrı her zaman tendon kaynaklı yıpranmalara işaret etmeyebilir. Özellikle boyun omurgasındaki sinir köklerinin fıtık veya kireçlenme gibi nedenlerle sıkışması, koldan aşağı inerek tam dirsek noktasına vuran yansıyan ağrılar üretebilir. Bu sebeple dirsek şikayeti olan bireylerde boyun bölgesinin de değerlendirilmesi gereklidir.
Ayrıca dirsek seviyesinde radial sinir adı verilen önemli bir sinirin kollarından birinin sıkışması durumu da tenisçi dirseği ile çok benzer şikayetler yaratabilir. Ancak bu sinir sıkışmasında en hassas olunan bölge, kemik çıkıntının üzeri değil biraz daha alt kısmıdır. Bunun yanı sıra dirsek ekleminin içindeki kıkırdak zedelenmeleri, eklem kireçlenmeleri, eklem zarı problemleri ve dirseği sabitleyen yan bağların esnemesine bağlı gelişen eklem oynaklıkları da benzer ağrılara yol açabilmektedir. Bu ihtimallerin titizlikle elenmesi hedeflenir.
Tenisçi Dirseği (Lateral Epikondilit) Teşhisinde Hangi Görüntüleme Yöntemleri Kullanılır?
Esasen bu rahatsızlık fizik muayene bulgularıyla rahatlıkla teşhis edilebilir. Görüntüleme yöntemleri rutin her hastada zorunlu olmamakla birlikte diğer hastalık ihtimallerini dışlamak, tendon hasarının boyutunu haritalandırmak ve iyileşmeyen vakalarda ileri tedavileri planlamak için devreye girer.
Düz röntgen filmleri kas ve tendon gibi yumuşak dokuları doğrudan göstermese de kemik yapısındaki değişiklikleri, kireçlenmeleri ve tendonun kemiğe yapıştığı yerdeki kalsiyum birikintilerini ortaya koymak için ilk basamak olarak kullanılır. Yüksek çözünürlüklü ultrasonografi ise poliklinik şartlarında dinamik bir inceleme sunar. Ultrason ile tendondaki kalınlaşmalar, yapısındaki bozulmalar ve artmış hastalıklı kanlanma ekranda canlı olarak izlenebilir. Manyetik rezonans görüntüleme ise doku detaylarını en ince ayrıntısına kadar göstererek, tendondaki yırtığın boyutunu ve çevresel bağların durumunu haritalandırmada oldukça faydalıdır.
Kullanılan temel görüntüleme araçları şunlardır:
- Röntgen
- Ultrasonografi
- Manyetik rezonans
Tenisçi Dirseği (Lateral Epikondilit) İçin Ameliyatsız Tedavi Seçenekleri Nelerdir?
Bu teşhisi alan bireylerin çok büyük bir kısmı cerrahi bir müdahaleye ihtiyaç duymadan konservatif, yani ameliyatsız tedavi yöntemleriyle rahatlama bulur. Tedavide amaçlanan ana unsurlar; sorunlu bölgeye binen yükü hafifletmek, dokunun onarım mekanizmalarını uyarmak, azalan kavrama gücünü yeniden inşa etmek ve şikayetlerin tekrarlamasını engellemektir.
İyileşme yolculuğunun en kritik adımı gündelik yaşamdaki fiziksel aktivitelerin düzenlenmesidir. Burada amaç kolu tamamen hareketsiz bırakmak değildir. Tendonların sağlıklı doku üretebilmesi için belirli bir düzeyde mekanik uyarıya ihtiyacı vardır. Tamamen hareketsiz bırakılan bir tendon zamanla daha da zayıflar. Bu nedenle rölatif istirahat adı verilen, sadece ağrıyı ve mikro yırtıkları tetikleyen ağır ve zorlayıcı hareketlerden kaçınılması stratejisi izlenir.
Biyomekanik yükün hafifletilmesinde ortez kullanımları oldukça değerlidir. Özel olarak tasarlanan destek bantları, dirsek kemik çıkıntısının biraz aşağısına, kasın dolgun kısmının üzerine yerleştirilir. Kas kasıldığında ortaya çıkan çekme kuvveti, hastalıklı kemik yapışma noktasına ulaşmadan bu bant üzerinde dağılır. Böylece hasarlı tendon bölgesi bir nevi dinlenmeye alınmış olur.
Fiziksel tedavi ve egzersiz programları ise kalıcı iyileşmenin temel direğidir. Ağrının hafiflemesiyle birlikte eksantrik kuvvetlendirme egzersizlerine başlanır. Kasın hem kasılıp hem de kontrollü olarak uzadığı bu egzersiz modeli, tendon hücrelerini mekanik olarak uyararak yeni ve sağlam doku üretimini tetikler.
Başlıca ameliyatsız tedavi yöntemleri aşağıdaki gibidir:
- Aktivite modifikasyonu
- Rölatif istirahat
- Epikondilit bandı kullanımı
- İstirahat atelleri
- Eksantrik germe egzersizleri
- Kısa süreli ağrı kesiciler
- Soğuk uygulama
Kortizon İğneleri Tenisçi Dirseği (Lateral Epikondilit) Tedavisinde Kalıcı Bir Çözüm müdür?
Geçmiş dönemlerde bu rahatsızlığın tedavisinde kortikosteroid, yani kortizon enjeksiyonları oldukça popüler bir yöntem olarak uygulanmaktaydı. Kortizon, enjekte edildiği bölgedeki ödemi çok hızlı bir şekilde baskılayabilen son derece güçlü bir maddedir. İğnenin yapılmasını takip eden ilk birkaç hafta içinde hastalar ağrılarında belirgin bir azalma hissederler.
Ancak tıbbi birikimin zaman içinde sunduğu veriler, kortizonun tendon dokusu üzerinde uzun vadeli olumsuz etkileri olabileceğini işaret etmektedir. Kortizon, tendon dokusunu onarmakla görevli hücrelerin çoğalmasını ve yeni doku üretmesini baskılayabilir. Bu durum ağrının geçici olarak kesilmesine rağmen altta yatan doku bozulmasının devam etmesine yol açabilir. Çeşitli takip çalışmalarında, kortizon yapılan hastalarda ilerleyen aylarda şikayetlerin geri dönme ihtimalinin yüksek olabileceği gözlemlenmiştir. Ayrıca ciltte incelme, renk değişiklikleri ve zaten zayıflamış olan tendonun direncini daha da kaybetmesi gibi riskler barındırması nedeniyle, günümüzde tekrarlayan kortizon uygulamalarından büyük oranda kaçınılmaya çalışılmaktadır.
PRP ve Şok Dalga Tedavisi Tenisçi Dirseği (Lateral Epikondilit) İyileşmesini Nasıl Etkiler?
Standart ameliyatsız tedavilere istenen yanıtı vermeyen durumlarda, poliklinik ortamında uygulanabilen hücresel ve enerji bazlı yenilenme tedavileri gündeme gelir. Trombositten zengin plazma (PRP) uygulaması, kişinin kendi kanından elde edilen doğal bir seçenektir. Hastadan alınan bir miktar kan, özel cihazlarda ayrıştırılarak iyileşmeyi sağlayan hücreler bakımından çok yoğun bir sıvı haline getirilir. Bu hücrelerin içinde dokuları onarmaya yönelik büyüme faktörleri bulunur. Hazırlanan içerik, doğrudan hastalıklı tendonun merkezine enjekte edilir. Amaç yıpranmış dokuda yeni damar oluşumunu ve hücresel tamiri tetiklemektir. Etkisi kortizon gibi anlık değil dokunun biyolojik olarak yeniden şekillenmesine bağlı olduğu için genellikle birkaç hafta içinde hissedilmeye başlanır ve daha uzun soluklu bir rahatlama hedeflenir.
Bir diğer yöntem olan ekstrakorporeal şok dalga tedavisi (ESWT) ise, ses dalgalarının cilt üzerinden odaklanarak hastalıklı tendona iletilmesi prensibine dayanır. Bu ses dalgaları, doku üzerinde mikroskobik düzeyde mekanik uyarılar yaratarak vücudun doğal onarım mekanizmalarını o bölgeye çekmeyi amaçlar. Aynı zamanda sinir uçlarındaki ağrı iletimini yavaşlatarak kişinin hissettiği sızıyı hafifletir. Seanslar halinde uygulanan bu yöntem uygun egzersizlerle birleştirildiğinde iyileşme sürecine önemli katkılar sunabilir.
Hangi Durumlarda Tenisçi Dirseği (Lateral Epikondilit) Ameliyatı Gündeme Gelir?
Düzenli egzersizlere, ortez kullanımına ve yenilikçi biyolojik tedavilere aylar boyunca uyum sağlanmasına rağmen şikayetleri geçmeyen ve günlük hayatı ciddi anlamda kısıtlanan dirençli vakalarda cerrahi seçenekler değerlendirilir. Ameliyat kararının alınmasında, hastanın hissettiği ağrının şiddeti ile görüntüleme yöntemlerinde saptanan yapısal hasarın birbiriyle uyumlu olması beklenir.
Cerrahi müdahalelerdeki temel felsefe, kalitesini tamamen yitirmiş ve iyileşme potansiyeli kalmamış olan hastalıklı tendon dokusunun o bölgeden uzaklaştırılmasıdır. Bu işlem açık cerrahi adı verilen küçük bir kesi yardımıyla yapılabileceği gibi, kapalı yöntem olarak bilinen artroskopik cihazlarla da gerçekleştirilebilir. Hastalıklı alan temizlendikten sonra, o bölgedeki kemik yüzeyi özel olarak uyarılır ve kemik iliğinden gelen taze onarım hücrelerinin alana ulaşması sağlanır. Ardından geride kalan sağlıklı tendon kısımları sağlam bir şekilde kemiğe tespit edilir.
Bu ameliyatlar sırasında dikkat edilmesi gereken en hassas noktalardan biri, müdahale alanının hemen altında yer alan ve dirsek ekleminin bütünlüğüne katkı sağlayan yan bağların korunmasıdır. Bu anatomik yapıların özenle muhafaza edilmesi, dirsekte sonradan oluşabilecek istenmeyen oynamaların veya gevşekliklerin önüne geçilmesi adına büyük önem taşır.
Tenisçi Dirseği (Lateral Epikondilit) Ameliyatı Sonrası İyileşme Sürecinde Neler Beklenir?
Cerrahi müdahale sonrasındaki süreç dokuların korunması ve fonksiyonların yeniden kazanılması arasında kurulan hassas bir dengeye dayanır. Uzun süreli ve katı hareketsizlik, eklemde istenmeyen sertliklere yol açabileceğinden günümüzde pek tercih edilmez. Müdahalenin ardından yara bölgesindeki ödemi kontrol altında tutmak için sadece kısa bir süreliğine kol korumaya alınır.
Birkaç gün içinde, dirseğin yavaşça açılıp kapanmasını sağlayan kontrollü hareketlere başlanır. Doku iyileşmesi ilerledikçe, hastanın günlük basit aktivitelerine dönmesine izin verilir. İlerleyen haftalarda kademeli olarak artırılan kuvvetlendirme egzersizleri ile elin ve kolun gücü yeniden inşa edilir. Bireyin iş yaşantısına veya yoğun sportif faaliyetlerine dönüş süresi, yapılan işin kol üzerindeki zorlayıcılığına göre değişkenlik gösterir. Düzenli ve bilinçli bir rehabilitasyon süreci, ameliyatın genel başarısını doğrudan destekler.
İyileşme sürecindeki temel adımlar şunlardır:
- Kısa süreli askı kullanımı
- Erken dönem pasif hareketler
- Günlük hafif aktivitelere dönüş
- Kademeli kas kuvvetlendirme
- Mesleki hayata adaptasyon
- Tam sportif aktivitelere dönüş
Prof. Dr. Murat Demirel, 1974 yılında Ankara’da doğmuş, 1998 yılında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olmuştur. Aynı yıl Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi 1. Ortopedi ve Travmatoloji Kliniği’nde uzmanlık eğitimine başlamış ve 2004 yılında Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı unvanını almıştır. Uzmanlık sonrası dönemde kas-iskelet sistemi hastalıklarının cerrahi ve konservatif tedavilerine odaklanmış, yenilikçi ortopedik yaklaşımları klinik pratiğine entegre etmiştir.
Omuz, diz, kalça ve ayak bileği eklemlerine yönelik ileri düzey cerrahi uygulamalarda uzmanlaşan Prof. Dr. Demirel; omuz artroskopisi, diz protezi, robotik cerrahi, kök hücre tedavisi ve PRP uygulamaları konularında deneyim sahibidir. Güncel ortopedi pratiğinde fonksiyonel sonuçları artıran minimal invaziv ve biyolojik tedavi yöntemlerini önceliklendirmektedir.
Halen Ankara’daki özel kliniğinde ortopedi ve travmatoloji alanında hasta kabul eden Prof. Dr. Murat Demirel, ileri görüntüleme teknolojileri ve multidisipliner yaklaşımla kişiye özel tedavi planları oluşturmaktadır. Cerrahi ve rejeneratif ortopediyi birleştiren vizyoner yaklaşımıyla, hareket sistemi hastalıklarının tedavisinde yaşam kalitesini merkeze alan modern çözümler sunmaktadır.
