Kol Kemiği Kırığı (Humerus Kemiği Kırığı)

Kol kemiği kırığı, humerus adı verilen üst kol kemiğinin bütünlüğünün travma sonucu bozulmasıyla ortaya çıkar; ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı ile seyreder. Tanı, klinik değerlendirme ve radyolojik görüntüleme yöntemleriyle doğrulanır.

Humerus kırığı belirtileri arasında ani ve şiddetli ağrı, kol hareketinde belirgin azalma ve kırık hattında hassasiyet bulunur. Bu bulgular, kemik yapısının bozulduğunu gösterir ve hızlı ortopedik müdahale gerektirir.

Humerus kırığı nedenleri düşme, direkt darbe, trafik kazaları ve osteoporoz gibi kemik yoğunluğunu azaltan durumlarla ilişkilidir. Travmanın şiddeti ve yönü, kırığın düzeyini ve tipini belirleyen önemli faktörlerdir.

Humerus kırığı tedavisi konservatif yöntemler, omuz askısı veya cerrahi fiksasyon ile planlanır. Stabilizasyonun sağlanmasının ardından fizik tedavi süreci başlar; kas gücü, eklem hareket açıklığı ve fonksiyonun geri kazanılması için yapılandırılmış rehabilitasyon uygulanır.

Bilmeniz Gerekenler	Bilgi
Tanım	Humerus kırığı, üst kol kemiği olan humerus’un travma, düşme veya doğrudan darbe sonucu kırılmasıdır. Omuza yakın (proksimal), ortada (diafiz) veya dirseğe yakın (distal) bölgelerde oluşabilir.
Sınıflandırma	Proksimal humerus kırığı, humerus diafiz kırığı, distal humerus kırığı olarak üçe ayrılır. Kırığın yeri ve tipi tedavi planını belirler.
Nedenleri	Düşme (özellikle yaşlılarda), trafik kazası, yüksekten düşme, spor yaralanmaları, doğrudan darbe, osteoporoz.
Belirtiler	Kol veya omuzda ani ağrı, şişlik, morarma, şekil bozukluğu, hareket kısıtlılığı, kolu kaldıramama, krepitasyon (kırık sesi), sinir hasarı varsa elde uyuşma.
Tanı Yöntemleri	Fizik muayene, röntgen görüntüleme, gerektiğinde BT ve MRG. Sinir veya damar yaralanması şüphesi varsa ileri tetkikler yapılır.
Proksimal Humerus Kırıkları	Özellikle yaşlılarda ve osteoporotik kemik yapısına sahip hastalarda sık görülür. Tedavi kırığın tipine ve yer değiştirme durumuna bağlıdır.
Diafiz Kırıkları	Kolun ortasında oluşur. Düşme veya direkt travma sonrası gelişebilir. Radial sinir hasarı riski yüksektir.
Distal Humerus Kırıkları	Dirseğe yakın bölgede oluşur. Özellikle çocuklarda ve travmaya maruz kalan yetişkinlerde görülür. Dirsek hareketlerini etkileyebilir.
Tedavi – Konservatif	Yer değiştirmemiş kırıklarda alçı, atel veya sargı ile immobilizasyon. Düzenli kontrollerle kırığın iyileşmesi izlenir.
Tedavi – Cerrahi	Yer değiştirmiş, parçalı, instabil veya sinir-damar hasarı eşlik eden kırıklarda plak, vida, intramedüller çivi gibi materyallerle cerrahi tespit uygulanır.
Ameliyat Süreci	Genel veya bölgesel anestezi altında yapılır. Cerrahi teknik; kırığın yerine, parçalanma derecesine ve hastanın genel durumuna göre planlanır.
Ameliyat Sonrası Bakım	Kol askısı kullanımı, enfeksiyon kontrolü, ağrı yönetimi ve fizik tedaviye erken başlanması önemlidir.
Komplikasyonlar	Kaynamama, geç kaynama, yanlış kaynama (malunion), enfeksiyon, sinir yaralanması (özellikle radial sinir), omuz veya dirsek hareket kısıtlılığı.
Rehabilitasyon	Fizik tedavi süreci, eklem hareket açıklığını yeniden kazandırmak ve kas gücünü artırmak için planlanır. Rehabilitasyon süresi kırık tipine göre değişir.
Takip ve Kontrol	Radyolojik kontrollerle kaynama süreci izlenir. Klinik muayenelerle ağrı, fonksiyon ve sinir durumu değerlendirilir.
Prognoz	Kırığın tipi, hastanın yaşı, kemik kalitesi ve tedaviye uyuma göre değişkenlik gösterir. Uygun tedavi ve rehabilitasyon ile tam fonksiyonel iyileşme mümkündür.

Kol Kemiği Kırığı (Humerus Kemiği Kırığı) Nedir?

Kol kemiği kırığı, üst kolun ana kemiği olan humerusun kırılmasıdır. Düşme, doğrudan darbe ya da trafik kazaları gibi travmalarla oluşur. Omuz, kol veya dirsekte ağrı, şişlik, hareket kısıtlılığı ve şekil bozukluğu görülebilir. Kırığın yeri ve tipi tedavi şeklini belirler; konservatif yöntemler (atelleme, askı) veya cerrahi müdahale gerekebilir. Rehabilitasyon süreci, fonksiyonun geri kazanılması için önemlidir.

Humerus kemiği kırığı (kol kırığı) kimlerde daha sık görülür?

Poliklinik kapısından içeri giren hastalara baktığımızda, humerus kırıklarının çok ilginç bir yaş dağılımı gösterdiğini fark ederiz. Tıpta buna “bimodal dağılım” diyoruz; yani bu kırıklar hayatın iki farklı döneminde zirve yapıyor.

Birinci grup genellikle genç nüfustan oluşur. Yirmili ve otuzlu yaşlardaki, hayatın en aktif dönemindeki erkekler bu grubun çoğunluğunu teşkil eder. Bu yaşlarda kemik yapısı oldukça sağlamdır ve beton gibi güçlüdür. Dolayısıyla bu kemiği kırmak için çok büyük bir enerji gerekir. Genellikle motosiklet kazaları, yüksekten düşmeler veya sert spor yaralanmaları gibi yüksek enerjili travmalar sonucunda bu kırıkları görürüz. Bu vakalarda sadece kemik değil etrafındaki yumuşak dokular da ciddi hasar görmüş olabilir.

İkinci ve daha kalabalık olan grup ise altmışlı, yetmişli yaşlardaki hastalardır. Bu grupta çoğunluğu kadın hastalar oluşturur. Menopoz sonrası dönemde kemik yoğunluğunun azalması (osteopeni veya osteoporoz), kemikleri daha kırılgan hale getirir. Genç bir insanda sadece morarmayla sonuçlanacak basit bir ev kazası, halıya takılma veya sandalyeden düşme gibi düşük enerjili bir travma, ileri yaş grubunda ne yazık ki ciddi parçalı kırıklara yol açabilir. Bu durum kemiğin biyolojik kalitesinin travmanın şiddetinden daha belirleyici olduğu bir tablodur.

Kırık teşhisi için röntgen yeterli midir yoksa tomografi gerekir mi?

Humerus kırığı şüphesiyle acile başvurduğunuzda ilk adım her zaman standart röntgen filmleridir. Röntgen, bize kemiğin kırılıp kırılmadığını, kırığın genel yapısını ve yerleşimini gösteren temel bir harita sunar. Ancak özellikle omuz eklemini ilgilendiren “proksimal humerus” kırıklarında röntgen her zaman gerçeğin tamamını yansıtmayabilir.

Omuz bölgesi, anatomik olarak çok katmanlı ve karmaşık bir yapıdır. Röntgen filmleri iki boyutlu olduğu için, üst üste binen kemik yapıları detayları gizleyebilir. Kırık parçalarının ne kadar ayrıştığını, eklem yüzeyinin bozulup bozulmadığını veya kemik başının ne kadar döndüğünü anlamak, başarılı bir tedavi planlaması için hayati önem taşır.

Bu noktada devreye Bilgisayarlı Tomografi (BT) girer. Özellikle ameliyat ihtimali olan vakalarda tomografi artık bir lüks değil bir gerekliliktir. Tomografi, kırığı milimetrik dilimler halinde tarar ve bize üç boyutlu bir modelleme sunar. Bu sayede cerrah, ameliyata girmeden önce kırığın iç yapısını, vida atacağı yerlerin sağlamlığını ve hangi boyutta implant kullanması gerektiğini en ince detayına kadar planlayabilir. Yapılan bilimsel çalışmalar tomografi ile yapılan planlamaların cerrahi başarıyı artırdığını ve sürprizlerle karşılaşma riskini azalttığını net bir şekilde ortaya koymaktadır.

Omuz bölgesindeki (proksimal) kırıklarda ameliyat kararı nasıl verilir?

Omuz bölgesindeki her kırık ameliyat gerektirmez. Hatta bu kırıkların büyük bir kısmı, eğer parçalar birbirinden çok ayrılmamışsa, ameliyatsız yöntemlerle (konservatif tedavi) gayet başarılı bir şekilde iyileşebilir. Buradaki temel kriterimiz “deplasman” dediğimiz kayma miktarıdır.

Eğer kırık parçaları bir arada duruyorsa ve kemik bütünlüğü büyük ölçüde korunmuşsa, hastamızı bir kol askısı ile takip ederiz. Ancak burada çok kritik bir istisna vardır: “Büyük tüberkül” adı verilen kemik çıkıntısı. Bu çıkıntı, omzumuzu kaldırmamızı sağlayan rotator manşet kaslarının yapıştığı noktadır.

Büyük tüberkül parçası yerinden 5 milimetreden fazla oynamışsa, bu durum mekanik bir engel yaratır. İyileşse bile kemik çıkıntısı yukarıda kalacağı için omuz çatısına çarpar ve kolun yukarı kalkmasını engeller. Bu nedenle diğer parçalar yerinde olsa bile sadece bu parçanın kayması ameliyat gerektirebilir.

Ameliyat kararını kesinleştiren durumlar şunlardır:

• Ciddi ayrışmış kırıklar
• Eklem yüzeyi hasarı
• Büyük tüberkül kayması
• Kemiğin dışa açılanması
• Baş ve gövde ayrışması

Plak ve vida ile ameliyat (osteosentez) tekniği nasıldır?

Cerrahiye karar verdiğimizde amacımız, kırılan parçaları eski anatomik pozisyonlarına getirip kaynayana kadar orada sabit tutmaktır. Bu işlem için günümüzde teknolojinin bize sunduğu en gelişmiş implantlar olan “kilitli plak sistemlerini” kullanıyoruz.

Kilitli plakların özelliği, vidaların sadece kemiğe değil aynı zamanda plağın kendisine de vidalanmasıdır. Bu sayede vidaların kemikten sıyrılma riski azalır ve yapı bir bütün olarak hareket eder. Bunu, duvara monte edilen bir raf sistemine benzetebilirsiniz; vida duvarda gevşese bile rafa kilitli olduğu için düşmez.

Ancak cerrahide sadece iyi bir plak kullanmak yetmez. Biyomekanik olarak en önemli nokta, kemiğin iç kısmındaki “medial kolon” dediğimiz desteğin sağlanmasıdır. Humerus başı, vücudun yük taşıyan bir balkonu gibidir. Eğer balkonun altındaki destek direği (medial kalkar) kırılmışsa, üstten ne kadar vida atarsanız atın, zamanla o balkon aşağı çökecektir. Bu çökme, “varus kollapsı” dediğimiz ve vidaların eklem içine girmesine neden olan istenmeyen bir durumdur.

Bu riski önlemek için cerrahide şu teknikleri uygularız:

• Kalkar vidaları
• Kemik greftlemesi
• Fibula strut desteği
• İp ile tespit
• Kilitli vida sistemi

Omuz protezi (ters omuz) ne zaman tercih edilir?

Bazı durumlarda kırık o kadar şiddetlidir ki kemiği tamir etmek imkansız hale gelir. Kemik parçaları çok ufalanmış olabilir veya kemik başını besleyen damarlar kopmuş olabilir. Bu durumda kemiği bir araya getirsek bile “avasküler nekroz” dediğimiz kemik çürümesi gelişebilir. İşte bu noktada “artroplasti” yani protez cerrahisi devreye girer.

Özellikle ileri yaşlı hastalarda, standart protezler yerine “Ters Omuz Protezi” (Reverse Shoulder Arthroplasty) tercih ediyoruz. Normal omuz anatomisinde top şeklindeki baş humerusta, yuva ise kürek kemiğindedir. Ters omuz protezinde ise bu geometriyi tersine çeviriyoruz; topu kürek kemiğine, yuvayı ise kola yerleştiriyoruz.

Peki neden böyle bir ters işlem yapıyoruz? Yaşlı hastalarda genellikle kırıkla birlikte rotator manşet dediğimiz omuz kaslarında da yıpranma veya yırtıklar bulunur. Standart protezler bu kaslar olmadan çalışamaz. Ancak ters omuz protezi, biyomekanik avantajı sayesinde bu yıpranmış kasları devre dışı bırakarak, kolu kaldırma işini doğrudan omuzun en güçlü kası olan “deltoid” kasına yükler. Bu sayede hasta, içerdeki ince kasları çalışmasa bile kolunu başının üzerine kaldırabilir ve günlük işlerini bağımsızca yapabilir.

Ters omuz protezinin avantajları şunlardır:

• Yüksek hasta memnuniyeti
• Erken hareket imkanı
• Kasta bağımsızlık
• Ağrısız eklem
• Fonksiyonel geri dönüş

Kolun orta kısmındaki (şaft) kırıklar ameliyatsız iyileşir mi?

Omuzdan aşağı inip kolun orta kısmına, yani “humerus şaftına” geldiğimizde tedavi yaklaşımı biraz değişir. Bu bölgedeki kırıklar için “altın standart” tedavi, cerrahi değil “Sarmiento breysi” adını verdiğimiz fonksiyonel bir ateldir.

Sarmiento breysi, kolu sıkıca saran, ayarlanabilir plastik bir cihazdır. Çalışma prensibi oldukça zekicedir: Kırık kemiği doğrudan tutmak yerine, kemiği çevreleyen su dolu balonlar gibi olan kas dokusunu sıkıştırır. Bu “hidrolik” sıkıştırma etkisi, kemik parçalarını hizada tutar ve kaynamayı teşvik eder. Aynı zamanda omuz ve dirsek eklemlerini serbest bıraktığı için hasta kolunu kullanmaya devam edebilir, bu da eklem sertliğini önler.

Ancak bu tedavinin de zorlukları vardır. Breys tedavisi sabır gerektirir ve hastanın uyumu şarttır. Bazen ciltte tahriş yapabilir veya kemik uçları kaynamakta inat edebilir. İstatistiklere göre breys ile tedavi edilen hastaların yaklaşık üçte birinde kaynamama veya geç kaynama görülebilmektedir.

Cerrahi gerektiren durumlar şunlardır:

• Açık yaralanmalar
• Çoklu travmalar
• Damar kesisi
• Sinir hasarı
• Breys uyumsuzluğu

Kapalı ameliyat yöntemi (MIPO) nedir?

Şaft kırıklarında ameliyat gerektiğinde, eskiden boydan boya büyük bir kesi yapılır ve kemik tamamen ortaya çıkarılırdı. Bu yöntem kemiği düzeltse de kemiği besleyen zara ve çevre dokulara zarar verebiliyordu. Günümüzde ise “Biyolojik Tespit” felsefesiyle geliştirilen MIPO (Minimal İnvaziv Plak Osteosentezi) tekniği ön plandadır.

MIPO tekniğinde kırık hattını hiç açmıyoruz. Omuzdan ve dirsekten yapılan iki küçük kesi arasından, kasların altından bir tünel oluşturarak plağı kaydırıyoruz. Kırık bölgesindeki o mucizevi iyileştirici doku olan kan pıhtısına (hematom) hiç dokunmuyoruz.

Bu yöntemin en büyük avantajı, kemiğin kan dolaşımını korumasıdır. Kan dolaşımı bozulmayan kemik çok daha hızlı kaynar ve enfeksiyon riski azalır. Ayrıca sinir hasarı riski, açık cerrahiye göre daha düşüktür çünkü sinirleri sıyırıp ekarte etmek zorunda kalmayız.

MIPO yönteminin faydaları şunlardır:

• Küçük kesi izi
• Hızlı kaynama
• Düşük enfeksiyon riski
• Az kan kaybı
• Erken taburculuk

Kırık sonrası gelişen sinir felci (düşük el) nasıl yönetilir?

Humerus kırıklarının belki de en korkutucu yanı “Radial Sinir” hasarıdır. Bu sinir, kemiğin arka yüzündeki bir oluktan kıvrılarak geçer ve el bileğini, parmakları yukarı kaldıran kasları yönetir. Kırık anında kemik uçları bu sinire çarpabilir, gerebilir veya sıkıştırabilir. Sonuç olarak hasta el bileğini yukarı kaldıramaz; buna “düşük el” denir.

Bu durumla karşılaştığımızda panik yapmadan, bilimsel verilere dayalı bir sabır süreci izleriz. Kapalı kırıklarda sinir genellikle kopmamış, sadece darbe almıştır (nöropraksi). Bu bir nevi sinirin şoka girmesi gibidir ve genellikle kendiliğinden düzelir.

Tedavi protokolümüz “bekle ve gör” şeklindedir. Hastaya el bileğini tutan bir atel veririz ve fizik tedaviye başlatırız. Sinirin iyileşmesi günde yaklaşık 1 milimetre hızla ilerler. Ortalama 3 ila 4 ay bekleriz. Bu süre zarfında sinirde uyanma belirtileri (karıncalanma, hafif hareket) takip edilir.

Ancak bu beklemenin de bir sınırı vardır. Kaslar, sinir uyarısı olmadan en fazla 6 ay canlı kalabilir. Eğer 3-4 ayın sonunda hiçbir iyileşme belirtisi yoksa, artık beklemez ve cerrahi olarak siniri kontrol ederiz (eksplorasyon). 6 ayı geçirmek, geri dönüşü olmayan kas kaybı anlamına gelebilir.

Takip edilmesi gereken süreç şöyledir:

• Atel kullanımı
• Pasif egzersizler
• EMG takibi
• Düzenli muayene
• Cerrahi zamanlaması

Kırık kaynamazsa ne yapılır?

Ne yazık ki humerus kemiği, vücutta kaynamama (nonunion) ihtimali en yüksek kemiklerden biridir. Bazen biyolojik nedenlerle (sigara, diyabet), bazen de mekanik yetersizlikler nedeniyle kemik uçları birleşmez ve arada yalancı bir eklem oluşur. Bu durum ağrılıdır ve kol fonksiyonunu bozar.

Kaynamayan kırıkların tedavisinde yaklaşımımız daha agresiftir. Önceki başarısız implantları çıkarırız, kırık uçlarını temizleyerek canlandırırız ve bölgeye “taze kan” getirmeyi hedefleriz. Bunun için en etkili yöntem hastanın kendi leğen kemiğinden alınan kemik greftlerini (yamalarını) kullanmaktır.

Daha zorlu ve defalarca ameliyat geçirmiş vakalarda ise “fibula strut allogrefti” kullanırız. Kadavradan temin edilen ve sterilize edilen fibula kemiğini, humerus kemiğinin ilik kanalının içine bir kama gibi yerleştiririz. Bu yöntem kemiğin direncini inanılmaz derecede artırır. Vidalar hem plağı, hem humerusu hem de içerdeki bu sağlam kemiği tutarak dört kat daha güçlü bir tutunma sağlar.

Risk faktörleri şunlardır:

• Sigara tüketimi
• Yetersiz tespit
• Enfeksiyon varlığı
• Diyabet hastalığı
• Beslenme bozukluğu

Fizik tedavi ve iyileşme süreci nasıldır?

Ameliyat veya alçı, tedavinin sadece yarısıdır. Diğer yarısı ise disiplinli bir rehabilitasyon sürecidir. Humerus kırığı sonrası omuz ve dirsek eklemleri hızla sertleşmeye meyillidir. Bu nedenle dengeyi iyi kurmak gerekir: Kemiği korurken eklemi hareket ettirmeliyiz.

İyileşme süreci genellikle dört aşamalı bir maratondur. İlk aşamada (0-4 hafta) kemik henüz yapışmamıştır. Hasta kolunu kendi gücüyle asla kaldırmamalıdır. Sadece yerçekimi yardımıyla yapılan sarkaç hareketleri ve pasif yardımlı hareketler yapılır. Bu dönemde bir kahve fincanını bile kaldırmak, vidaların gevşemesine neden olabilir.

İkinci aşamada (4-8 hafta) kemik uçlarında yumuşak kaynama dokusu oluşur. Hasta artık diğer elinin yardımıyla kolunu kaldırmaya başlar. Üçüncü aşamada (8-12 hafta) röntgende kaynama görüldükçe aktif hareketlere ve hafif güçlendirmelere geçilir. Son aşamada ise (3. aydan sonra) tam güçlendirme ve spora dönüş hedeflenir. Tam iyileşme ve eski güce kavuşma bazen 6 ayı, hatta 1 yılı bulabilir.

Dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

• Erken yük vermemek
• Düzenli egzersiz
• Ani hareketlerden kaçınma
• Sigaradan uzak durma
• Doktor kontrolleri

Sıkça Sorulan Sorular

Kol kemiği kırığı en sık hangi yaş grubunda ve nasıl gelişir?

Humerus kırıkları gençlerde yüksek enerjili travmalarla, yaşlılarda ise düşük enerjili düşmelerle oluşur. Özellikle osteoporozu olan ileri yaş grubu bireylerde sık görülür.

Humerus kırığı sinir hasarına yol açarsa hangi belirtiler ortaya çıkar?

Özellikle radial sinirin etkilenmesi durumunda elde bilek düşüklüğü, parmaklarda his kaybı ve kas güçsüzlüğü gelişebilir. Sinir iyileşmesi uzun sürebilir ve özel tedavi gerekebilir.

Kol kemiği kırığında cerrahi dışı tedavi ne zaman yeterli olur?

Kırık uçları fazla ayrılmamışsa ve hasta immobilizasyon kurallarına uyabiliyorsa kol askısı veya fonksiyonel atel ile takip mümkündür. Bu yöntem özellikle yaşlı hastalarda tercih edilir.

Humerus kırığı ameliyatında hangi yöntemler kullanılır?

Ameliyatlarda genellikle plak-vida sistemleri veya intramedüller çiviler kullanılır. Kırık tipi, hastanın yaşı ve eşlik eden yaralanmalar tedavi yöntemini belirler.

Kol kemiği kırığı sonrası fizik tedaviye ne zaman başlanır?

Kırığın kaynamasına bağlı olarak genellikle 3–4. haftadan itibaren fizik tedaviye başlanır. Amaç eklem hareketlerini korumak ve kas gücünü yeniden kazandırmaktır.

Humerus kırığı sonrası omuz hareketlerinde kısıtlılık kalıcı olabilir mi?

Evet, özellikle uzun süre hareketsizlik, yanlış kaynama veya yetersiz rehabilitasyon sonrası omuz hareketlerinde kısıtlılık ve donuk omuz gelişebilir.

Kol kemiği kırığı sonrası kaynama süresi ortalama ne kadardır?

Kırığın tipi ve tedaviye bağlı olarak 8 ila 12 hafta içinde kemik kaynaması beklenir. Yaşlılar veya sigara içen bireylerde bu süre uzayabilir.

Humerus kırığında kaynamama riski hangi durumlarda artar?

Kırık uçlarında yetersiz temas, enfeksiyon, dolaşım bozukluğu ve aşırı hareket kaynamama riskini artırır. Ayrıca yanlış sabitleme teknikleri de etkili olabilir.

Kol kemiği kırığı sonrası günlük yaşama dönüş nasıl planlanır?

Hastanın yaşı, tedavi yöntemi ve iş gücü durumuna göre plan yapılır. Hafif ev işleri birkaç hafta içinde mümkünken, tam fonksiyonel dönüş ayları bulabilir.

Humerus kırığı sonrası estetik kaygılar ne zaman gündeme gelir?

Cerrahi sonrası izler, şekil bozuklukları veya kas hacminde azalma estetik kaygıya neden olabilir. Bu durum genellikle kaynama tamamlandıktan sonra değerlendirilir ve gerekirse düzeltici girişimler yapılabilir.