Dizde Yanma Hissi ve Sıcaklık Artışı Neden Olur?

Dizde yanma hissi ve sıcaklık artışı, eklemi oluşturan dokulardaki hasara karşı vücudun başlattığı ani hücresel savunma tepkisi nedeniyle oluşur. Kılcal damarlar genişler, bölgeye hücum eden yoğun kan akışı ısınmayı tetiklerken, salgılanan kimyasal maddeler sinirleri uyararak doğrudan yanma hissini doğurur.

Biyomekanik dengenin bozulması, koruyucu zarların içindeki sıvı dinamiğini hızla değiştirir. Hasarlı bölgeden sızan fazla sıvı, kapalı bir kutu olan dizin iç basıncını yavaş yavaş yükseltir.

Yükselen bu basınç, eklemi saran kapsülü dışa doğru zorlar. Yaşanan fiziksel gerilme ve hücresel ortamdaki yakıcı uyarıcılar, ince ağrı lifleri üzerinden beyninize ateşlenme sinyalleri iletir.

Ortaya çıkan bu tablo eklem yapılarındaki hücresel stresin ilk somut alarmıdır. Gelişen sıcaklık ve hassasiyet, kalıcı doku kayıplarına yol açmadan doğru ortopedik değerlendirmeyi gerekli kılar.

Dizde Yanma Hissi ve Sıcaklık Artışı Neden Olur?

Diz eklemi, gün boyu attığımız her adımda, merdiven inip çıkarken veya çömelip kalkarken vücut ağırlığımızın katbekat fazlasını göğüsleyen muazzam bir mekanizmadır. Bu mekanizmanın içinde kemik uçlarını kaplayan kaygan kıkırdak dokusu, yükü dağıtan menisküs yastıkçıkları, kemikleri birbirine bağlayan sağlam bağlar ve tüm bu yapıyı içten bir çadır gibi saran sinovyal zar yer alır. Kıkırdak dokusunun kendi içinde kan damarı bulunmazken, eklemi içten saran sinovyal zar son derece zengin bir kılcal damar ağına ve hassas sinir uçlarına sahiptir.

Diz eklemi alışık olmadığımız bir mekanik yüke, ters bir harekete, kıkırdak yüzeyinde mikroskobik aşınmalara, eklem içinde kristal çökmesine ya da mikropların girişine maruz kaldığında, ilk savunma hattı olan bu sinovyal zarda koruyucu bir yangısal reaksiyon tetiklenir. Vücut, zedelenen dokuyu onarmak ya da yabancı etkeni uzaklaştırmak amacıyla bölgeye hücresel haberciler gönderir. İnterlökinler ve tümör nekroz faktörü gibi isimlerle bilinen bu kimyasal maddeler, diz içindeki ortamı hızla değiştirir.

Bu kimyasal uyarıcıların etkisiyle diz çevresindeki ince damarların kapakçıkları gevşer, damarlar genişler ve bölgeye normalden çok daha fazla sıcak kan hücum eder. Kan akışının bu belirgin artışı, elinizi dizinizin üzerine koyduğunuzda hissettiğiniz o sıcaklık artışının ve bazen ciltte beliren kızarıklığın doğrudan sebebidir. Damarların genişlemesiyle aynı anda damar duvarlarının geçirgenliği de artar ve damar içindeki sıvı süzülerek eklem boşluğuna doğru sızmaya başlar. Kapalı bir kutu gibi olan diz kapsülünün içinde biriken bu fazla sıvı, içerideki basıncı yükseltir. Hem kapsülün gerilmesi hem de ortamdaki yakıcı kimyasal maddelerin ince ağrı sinirlerini uyarması, beyin tarafından derin bir dolgunluk ve şiddetli bir yanma hissi olarak algılanır.

Diz ekleminde bu yangısal süreci ve doku hassasiyetini tetikleyen başlıca faktörler şunlardır:

• Aşırı mekanik yüklenme
• Doğrudan alınan künt darbeler
• Kıkırdak yüzeyindeki mikroskobik çatlaklar
• Eklem içine çöken ürik asit kristalleri
• Bakteriyel enfeksiyonlar
• İltihaplı romatizmal hastalıklar
• Çevre duyu sinirlerinin sıkışması

Kireçlenmeye Bağlı Dizde Yanma Hissi ve Sıcaklık Artışı Neden Olur?

Halk arasında kireçlenme olarak bilinen diz osteoartriti, geçmişte sadece yaş almaya bağlı basit bir aşınma süreci olarak görülürdü. Ancak günümüzdeki ortopedik bilgilerimiz, kireçlenmenin yalnızca kıkırdağı değil kıkırdağın altındaki kemiği ve eklem zarını da içine alan düşük dereceli, süregelen bir yangısal süreç olduğunu göstermektedir. Sağlıklı bir dizde kıkırdak yüzeyler birbiri üzerinde neredeyse hiç sürtünmeden kayar. Kıkırdak kalitesi bozulup yüzey pürüzlü hale geldiğinde ise her adımda kemik uçları arasındaki sürtünme artar.

Bu sürtünme sonucunda kıkırdak yüzeyinden gözle görülemeyecek kadar küçük parçacıklar koparak eklem sıvısının içine karışır. Eklem zarı, bu mikroskobik kıkırdak kırıntılarını yabancı bir madde gibi algılar ve onları temizlemek için sürekli bir reaksiyon başlatır. Alevlenen bu süreç dizde sinsi bir ısınmaya, zaman zaman artıp azalan şişliklere ve özellikle gün sonunda dinlenmeye geçildiğinde belirginleşen derin bir yanma hissine yol açar.

Benzer bir durum daha genç yaşlarda da sıkça karşılaşılan diz kapağı kıkırdağı sorunlarında yaşanır. Diz kapağı kemiği, uyluk kemiğinin ön yüzündeki özel bir oluk içinde yukarı ve aşağı kayarak hareket eder. Eğer bacak kaslarındaki kuvvet dengesizlikleri veya yapısal açı farklılıkları nedeniyle diz kapağı bu oluk içinde dengeli kaymazsa, diz kapağının altındaki kıkırdakta aşırı bir sürtünme ve basınç oluşur. Kondromalazi patella veya patellofemoral ağrı sendromu olarak adlandırılan bu tabloda, hastalar özellikle dizin ön kısmında yoğunlaşan bir ısınma ve yanma tariflerler.

Kireçlenme ve diz kapağı sürtünmelerinde şikayetleri artıran günlük hareketler ve eşlik eden belirtiler aşağıdaki gibidir:

• Uzun süre diz bükülü oturmak
• Merdiven inip çıkmak
• Alçak bir koltuktan doğrulmak
• Çömelip kalkmak
• Sabahları başlayan kısa süreli eklem tutukluğu
• Diz hareketleriyle duyulan sürtünme sesleri
• Gün sonunda artan eklem şişliği

Menisküs ve Bağ Yaralanmalarında Dizde Yanma Hissi ve Sıcaklık Artışı Neden Olur?

Dizin kendi ekseni etrafında ani dönmesi, ayak yerde sabitken gövdenin burkulması veya spor sırasında alınan darbeler, eklem içindeki dengeleyici yapılarda akut hasarlara zemin hazırlar. Bu yapıların başında gelen menisküsler, uyluk ve kaval kemikleri arasında darbeleri emen C şeklindeki kıkırdaksı yastıkçıklardır. Bir menisküs yırtıldığında, sadece mekanik bir engel oluşmakla kalmaz; yırtılan doku eklem yüzeylerinde pürüz yaratarak komşu eklem zarında güçlü bir reaksiyon başlatır. Menisküs yırtıklarında yaralanmayı takip eden saatler içinde dizde sıvı birikmeye başlar ve eklemde belirgin bir sıcaklık artışı meydana gelir. Hastalar genellikle eklem çizgisinde noktasal, yanıcı bir batma hissinden ve bazen de yırtık parçanın araya sıkışmasına bağlı takılmalardan yakınırlar.

Ön çapraz bağ veya yan bağ yaralanmalarında ise tablo çok daha hızlı ve gürültülü gelişir. Ön çapraz bağ kendi içinde zengin kan damarları barındırır. Bağ koptuğu anda bu damarlar da zedelenir ve eklem boşluğunun içine hızla kan dolar. Tıpta hemartroz olarak bilinen bu eklem içi kanama, diz kapsülünü birkaç saat içinde gererek şişirir. Kanın eklem içindeki varlığı dokular için başlı başına yakıcı bir tahriş unsurudur; bu yüzden bağ kopmalarında dizde çok hızlı gelişen bir sıcaklık artışı, gergin bir şişlik ve zonklayıcı bir yanma hissi ortaya çıkar.

Büyük bir burkulma olmaksızın, tekrarlayan küçük zorlanmalar da dizde bölgesel ısınma ve yanma yapabilir. Koşucularda ve zıplama sporlarıyla ilgilenenlerde diz kapağının hemen altındaki kirişte gelişen patellar tendinopati, dokunmakla artan bölgesel bir sıcaklık ve yanma oluşturur. Dizin dış yanından aşağı uzanan kalın bağ dokusu şeridinin uyluk kemiğine sürtünmesiyle oluşan iliyotibial bant sendromunda ise dizin tam dış yanında koşu sırasında başlayan yakıcı bir ağrı görülür.

Spor yaralanmaları ve aşırı kullanım sendromlarında dizde yanma ile birlikte görülen başlıca durumlar şunlardır:

• Ön çapraz bağ kopmaları
• İç ve dış menisküs yırtıkları
• Yan bağ esnemeleri
• Patellar tendon zorlanmaları
• İliyotibial bant sürtünmesi
• Eklem içi kıkırdak ezilmeleri
• Akut eklem içi kanamalar

Kese İltihapları ve Gut Atağında Dizde Yanma Hissi ve Sıcaklık Artışı Neden Olur?

Dizdeki her sıcaklık artışı ve yanma eklemin tam içinden kaynaklanmaz. Eklemin dış çevresinde, kemik çıkıntılar ile kas kirişleri ve cilt arasında yer alan, içi az miktarda kaygan sıvı dolu küçük yastıkçıklar mevcuttur. Bursa adı verilen bu keseciklerin görevi, hareket sırasında dokuların birbirine sürtünerek aşınmasını önlemektir. Ancak bu keseler sürekli baskıya, doğrudan darbeye veya aşırı kullanıma maruz kaldığında iltihaplanarak şişer ve bursit tablosu gelişir.

Diz kapağının hemen önünde yer alan prepatellar bursa, özellikle mesleği gereği uzun süre diz çökerek çalışanlarda veya diz üstü düşmeler sonrasında iltihaplanır. Diz kapağının tam üzerinde, cilt altına küçük bir su balonu yerleştirilmiş gibi dalgalanan, dokunulduğunda oldukça sıcak, kızarık ve yanıcı bir şişlik oluşturur. Dizin iç yan ve biraz alt kısmında, üç önemli kas kirişinin kaval kemiğine yapıştığı bölgede gelişen kaz ayağı (pes anserinus) bursiti ise özellikle diz kireçlenmesi olan kişilerde veya koşucularda sık görülür. Dizin iç kısmında yarattığı yanma, batma ve hassasiyet nedeniyle iç menisküs yırtıkları ile sıklıkla karıştırılır.

Bunun yanı sıra vücudun bağışıklık sistemi veya metabolizmasıyla ilgili hastalıklar da dizde şiddetli sıcaklık artışına yol açar. Romatoid artrit gibi iltihaplı romatizmal süreçlerde eklem zarı kalınlaşır, simetrik ısı artışı ve uzun süren sabah tutukluğu görülür. Metabolik bir tablo olan akut gut artritinde ise kandaki ürik asidin yükselmesi sonucu oluşan kristaller diz ekleminin içine çöker. Genellikle gece yarısı aniden başlayan, saatler içinde zirveye ulaşan bir tablo gelişir. Diz o kadar sıcak, şiş ve parlak kırmızı bir hal alır ki hastalar yanmanın ve hassasiyetin şiddetinden dolayı dizlerinin üzerine ince bir örtünün bile değmesine tahammül etmekte zorlanırlar.

Bursit ve kristal birikimi gibi tablolarda öne çıkan karakteristik özellikler aşağıdaki gibidir:

• Diz kapağı önünde balonumsu şişlik
• Dizin iç-alt kısmında noktasal yanma
• Gece aniden başlayan şiddetli ağrı
• Ciltte parlak kızarıklık ve gerginlik
• Dokunmaya karşı aşırı hassasiyet
• Uzun süre diz çökmeyle artan yakınmalar
• Sabahları belirginleşen eklem sertliği

Enfeksiyon Kaynaklı Dizde Yanma Hissi ve Sıcaklık Artışı Neden Olur?

Dizde yanma ve sıcaklık artışına neden olan tüm durumlar arasında, Ortopedi ve Travmatoloji pratiğinde en yüksek aciliyet derecesine sahip olan tablo septik artrittir. Septik artrit, eklem boşluğunun doğrudan bakteriler veya diğer mikroorganizmalar tarafından enfekte edilmesi, yani eklem içinin iltihaplanmasıdır. Mikroplar diz eklemine en sık vücudun başka bir yerindeki enfeksiyon odağından kan yoluyla ulaşır. Bazen de dize batan delici bir cisim, derin yaralanmalar, steril olmayan şartlarda yapılan müdahaleler veya geçirilmiş ameliyatlar sonrasında bakteriler doğrudan eklem içine yerleşebilir.

Septik artritin neden saatler içinde müdahale edilmesi gereken bir ortopedik acil olduğunu anlamak için eklem içinde yaşanan biyolojik sürece bakmak gerekir. Bakteriler eklem sıvısında çoğalırken hem kendi salgıladıkları enzimler hem de onları yok etmek için ekleme hücum eden bağışıklık hücrelerinin salgıladığı parçalayıcı enzimler, kıkırdak dokusunun ana çatısını hızla eritmeye başlar. Bir iki gün gibi çok kısa bir süre içinde bile kıkırdak dokusunda kalıcı hasarlar oluşabilir.

Septik artritli bir diz dışarıdan bakıldığında aşırı şiş, cildi gergin, parlak ve kızarıktır. El yakacak derecede belirgin bir sıcaklık artışı vardır. En önemli özelliği ise hastanın dizini neredeyse hiç oynatamaması, en küçük bir harekette bile şiddetli bir ağrı ve yanma hissetmesidir. Bu tablonun varlığında vakit kaybetmeden ortopedik cerrahi değerlendirme yapılması, eklemin geleceği açısından hayati önem taşır.

Eklem içi enfeksiyon riskini artıran ve septik artritte sık karşılaşılan unsurlar şunlardır:

• Vücuttaki başka bir enfeksiyon odağı
• Dize nafiz delici yaralanmalar
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar
• Kontrolsüz şeker hastalığı
• İleri yaş ve genel düşkünlük hali
• Eklemde şiddetli istirahat ağrısı
• Bacağı hareket ettirememe durumu

Sinir Sıkışmalarında Dizde Yanma Hissi ve Sıcaklık Artışı Neden Olur?

Kimi zaman hastalar dizlerinin ön veya iç kısmında hiç geçmeyen, yakıcı, batıcı veya elektrik çarpmasını andıran bir yanma hissiyle başvururlar; ancak yapılan muayenede dizde ne bir şişlik ne de elle hissedilen gerçek bir sıcaklık artışı saptanır. Eklem içi muayenede oldukça sakin görünür. İşte bu noktada nörojenik kökenli, yani sinir iletiminden kaynaklanan yanma tabloları akla gelir. Duyu sinirleri herhangi bir noktada baskı altında kaldığında veya zedelendiğinde, dokuda gerçek bir ısınma olmamasına rağmen beyne sürekli “yanma” sinyali gönderir.

Diz çevresinin cilt duyusunu sağlayan en önemli sinirlerden biri safen sinirin diz kapağı altı dalıdır. Bu ince sinir dalı, dizin iç yanından öne doğru uzanırken kas kirişlerinin ve bağ dokusu tünellerinin arasından geçer. Dize alınan künt darbeler, diz üstü düşmeler, çok sıkı dizlik kullanımı veya daha önce geçirilmiş diz ameliyatları sırasında bu ince sinir dalı sıkışabilir ya da zedelenerek ucunda küçük bir sinir yumağı (nöroma) oluşturabilir. Bu durumda hasta, dizin ön ve iç bölgesinde cilt dokunmasına karşı aşırı hassasiyet, karıncalanma ve keskin bir yanma ağrısı yaşar.

Unutulmaması gereken bir diğer önemli neden ise bel bölgesidir. Bel fıtığı veya beldeki kireçlenmelere bağlı olarak omurilikten çıkan L3 ve L4 sinir köklerinin belde sıkışması, ağrıyı ve yanma hissini doğrudan sinirin ulaştığı yer olan dizin ön kısmına yansıtabilir. Yani sorun aslında beldedir, ancak hasta yanmayı dizinde hisseder. Bu nedenle Ortopedi ve Travmatoloji uzmanları, dizinde gerçek bir ısınma olmadan yanma tarifleyen hastalarda mutlaka bel omurgasını ve sinir geçiş tünellerini de muayene eder.

Sinir kaynaklı diz yanmalarında sıkça rastlanan bulgular aşağıdaki gibidir:

• Cilt yüzeyinde karıncalanma ve uyuşma
• İğne batması hissi
• Elektrik çarpmasına benzer sızlamalar
• Kıyafet temasıyla bile artan hassasiyet
• Belden uyluk önüne yayılan ağrı
• Eklem içinde şişlik bulunmaması
• Cilt ısısının normal seyretmesi

Hangi Tehlikeli Belirtilerde Dizde Yanma Hissi ve Sıcaklık Artışı Neden Olur?

Dizdeki her yanma ve ısınma hissi acil bir ameliyat gerektirmese de “kırmızı bayrak” olarak adlandırılan bazı kritik belirtiler eklemin bütünlüğünün ve hatta hastanın genel sağlığının ciddi bir risk altında olduğunu gösterir. Bu belirtilerin varlığında evde buz uygulayarak veya ağrı kesici alarak beklemek çok değerli saatlerin kaybına yol açabilir.

Özellikle dizdeki sıcaklık artışı ve şişliğe yüksek ateş, üşüme ve titremenin eşlik etmesi, eklem içindeki bir enfeksiyonun kana karışma ihtimalini düşündürür. Herhangi bir düşme veya burkulma olmaksızın dizin birkaç saat içinde hızla şişmesi ve hastanın ağrı nedeniyle bacağının üzerine hiç basamaması, basit bir kas zorlanmasından ayrılan en önemli acil işaretlerdir. Ayrıca daha önce diz protezi ameliyatı geçirmiş bir hastanın dizinde sonradan gelişen sıcaklık artışı, kızarıklık veya yara yerinden akıntı olması, protez çevresi derin enfeksiyon şüphesiyle derhal değerlendirilmelidir. Bacakta damar veya sinir baskısını gösteren dolaşım bozuklukları da gecikmeden müdahale gerektirir.

Vakit kaybetmeden acil ortopedik değerlendirme gerektiren tehlikeli belirtiler şunlardır:

• 38 dereceyi aşan sistemik ateş
• Üşüme ve şiddetli titreme nöbetleri
• Bacağın üzerine hiç yük verememe
• Dizi hiçbir yöne bükememe
• Saatler içinde gelişen aşırı şişlik
• Protezli dizde başlayan yeni kızarıklık
• Ameliyat izinden sıvı veya iltihap gelmesi
• Ayakta soğuma ve soluklaşma
• Ayak bileğinde nabızların hissedilememesi
• Ayak parmaklarında gelişen ani güç kaybı

Ortopedik Muayenede Dizde Yanma Hissi ve Sıcaklık Artışı Neden Olur Sorusuna Nasıl Yanıt Aranır?

Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı, dizdeki yanma ve sıcaklık artışının gerçek kaynağını bulmak için adım adım ilerleyen, dokuyu merkeze alan sistematik bir tanı süreci yürütür. Bu süreç ayrıntılı bir fizik muayene ile başlar ve görüntüleme yöntemleriyle desteklenir. Fizik muayenede ilk olarak her iki diz çıplak gözle karşılaştırılır. Uzman hekim, elinin sırtıyla her iki dizin ve komşu uyluk bölgelerinin cilt ısısını simetrik olarak kontrol ederek sıcaklık artışını objektif şekilde değerlendirir.

Eklem içinde gerçekten serbest bir sıvı toplanıp toplanmadığını anlamak için diz kapağının üstündeki kesede biriken sıvı elle aşağı doğru sıvazlanır ve diz kapağına yukarıdan hafifçe bastırılır. Yüzen patella (patellar ballottement) adı verilen bu testte, diz kapağının alttaki sıvı üzerinde yüzerek kemiğe çarpıp geri gelmesi eklem içi sıvı artışını ortaya koyar. Ardından menisküs hasarlarını aydınlatmak için eklem çizgisi muayenesi, McMurray ve Apley manevraları; bağların sağlamlığını ölçmek için ise Lachman, çekmece ve stres testleri titizlikle uygulanır. Bursa bölgeleri de ayrı ayrı kontrol edilerek sorunun eklem içinde mi yoksa dışında mı olduğu tayin edilir.

Fizik muayeneyi tamamlayan görüntüleme yöntemlerinde ilk adım genellikle hastanın ayakta durarak, yani dizine yük vererek çekilen iki yönlü röntgen grafileridir. Ayakta çekilen röntgen, kemikler arasındaki kıkırdak boşluğunun durumunu ve kemik uçlarındaki değişimleri gösterir. Yüksek çözünürlüklü ultrasonografi, bursaların içindeki sıvı birikimlerini ve tendon kalınlaşmalarını dinamik olarak saptarken, eklemden sıvı çekilmesi gerektiğinde iğneye kılavuzluk sağlar. Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG) ise menisküs yırtıkları, çapraz bağ kopmaları, kıkırdak lezyonları ve kemik iliği ödeminin tespitinde cerrahi planlamayı yönlendiren en kapsamlı görüntüleme yöntemidir.

Ortopedi ve Travmatoloji uzmanının tanı sürecinde başvurduğu temel muayene ve görüntüleme araçları aşağıdaki gibidir:

• Simetrik cilt ısısı kontrolü
• Yüzen patella (ballottement) testi
• Menisküs sıkışma manevraları
• Çapraz ve yan bağ stabilite testleri
• Yük vermeli iki yönlü diz röntgeni
• Yüksek çözünürlüklü yüzeyel ultrasonografi
• Manyetik rezonans görüntüleme (MRG)
• Sinir sıkışma noktalarının kontrolü

Eklem Sıvısı Analiziyle Dizde Yanma Hissi ve Sıcaklık Artışı Neden Olur Nasıl Anlaşılır?

Dizde belirgin bir sıvı toplanması ve sıcaklık artışının bir arada bulunduğu durumlarda, özellikle de enfeksiyon veya kristal hastalığı şüphesi varsa, artrosentez adı verilen işlem teşhisin en değerli basamağıdır. Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı tarafından steril şartlar altında, uygun bir iğne yardımıyla diz eklemi boşluğuna girilerek içerideki sıvıdan örnek alınır. Bu işlem hem kesin tanı koymayı kolaylaştırır hem de eklem içindeki aşırı basıncı düşürerek hastanın yanma ve gerginlik hissini önemli ölçüde rahatlatır.

Alınan sinovyal sıvının rengi, berraklığı, akışkanlık kıvamı ve laboratuvarda incelenen hücre değerleri, dizin içinde ne yaşandığını açıkça ortaya koyar. Normal eklem sıvısı berrak, açık saman sarısı rengindedir ve kıvamı oldukça yüksektir; milimetreküpteki beyaz kan hücresi (lökosit) sayısı 200’ün altındadır. Kireçlenme veya menisküs tahrişi gibi iltihapsız (non-inflamatuar) durumlarda sıvı yine şeffaf ve hafif sarımsıdır, hücre sayısı milimetreküpte 200 ile 2.000 arasında kalır ve parçalı nötrofil oranı yüzde 25’i geçmez.

Romatoid artrit veya gut atağı gibi iltihaplı (inflamatuar) süreçlerde sıvı bulanıklaşır, sarı-yeşilimsi bir hal alır ve kıvamı su gibi incelir. Beyaz kan hücresi sayısı milimetreküpte 2.000 ile 50.000 arasına yükselirken, parçalı nötrofil oranı yüzde 50’nin üzerine çıkar. Gut hastalığında sıvı özel bir mikroskopla (polarize ışık mikroskopisi) incelendiğinde iğne şeklindeki monosodyum ürat kristalleri doğrudan görülür.

Septik artrit yani bakteriyel enfeksiyon durumunda ise sıvı tamamen bulanık, koyu iltihap görünümünde, gri-yeşil veya kirli sarı renktedir. Beyaz kan hücresi sayısı milimetreküpte 50.000’in üzerine çıkar (çoğu zaman 100.000’i aşar) ve hücrelerin yüzde 90’ından fazlası parçalı nötrofillerdir. Eğer hastada diz protezi mevcutsa, protez çevresi derin enfeksiyon tanısı için lökosit sayısının milimetreküpte 1.100’ün üzerinde ve nötrofil oranının yüzde 64’ün üzerinde olması anlamlı kabul edilir. Ayrıca bakteriler eklem içindeki şekeri tükettiği için, enfekte eklem sıvısının şeker düzeyi kan şekerinden belirgin şekilde (50 mg/dL’den fazla) düşük çıkar. Gram boyama ve kültür testleri ile sorumlu bakteri saptanarak uygun antibiyotik seçilir.

Eklem sıvısının laboratuvar incelemesinde değerlendirilen başlıca kriterler şunlardır:

• Sıvının rengi ve berraklık derecesi
• Akışkanlık ve uzama kıvamı (viskozite)
• Milimetreküpteki beyaz kan hücresi sayısı
• Parçalı çekirdekli nötrofil (PMN) yüzdesi
• Sıvı ve kan şekeri arasındaki fark
• Polarize mikroskopta kristal varlığı
• Gram boyama ile bakteri taraması
• Mikrobiyolojik kültür ve antibiyogram testi

Ameliyatsız Tedavilerle Dizde Yanma Hissi ve Sıcaklık Artışı Neden Olur ve Nasıl Geçer?

Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı, yanma ve sıcaklık artışının kaynağını belirledikten sonra dokunun durumuna göre hedefe yönelik bir tedavi planı çizer. Mekanik aşırı kullanım zorlanmalarında, hafif kıkırdak aşınmalarında ve mikrop içermeyen bursitlerde ilk basamak genellikle ameliyatsız ortopedik yaklaşımlardır. Akut dönemde, yani dizin sıcak ve yangılı olduğu ilk günlerde eklemin aşırı yükten arındırılması ve hareketi dengeleyen fonksiyonel dizliklerle (breysleme) desteklenmesi önem taşır.

Günde birkaç kez, cildi koruyarak yapılan 15-20 dakikalık soğuk uygulama protokolleri, genişlemiş olan kılcal damarları büzerek bölgesel sıcaklığı ve ödemi azaltmaya yardımcı olur. Hekimin reçete edeceği antiinflamatuar ilaçlar ise vücuttaki yangısal kimyasal zinciri baskılayarak hem yanma hissini hafifletir hem de yeni sıvı birikimini sınırlar. Akut yangı yatıştıktan sonra, uyluğun önündeki kuadriseps ve arkasındaki hamstring kasları arasındaki dengeyi kuran, bacak dizilimini destekleyen hedefe yönelik rehabilitasyon programları devreye sokulur.

İlaç ve istirahat tedavisine yeterli yanıt vermeyen aktif eklem zarı yangılarında, kronikleşmiş bursitlerde ve erken-orta evre kireçlenmelerde Ortopedi ve Travmatoloji uzmanları tarafından uygulanan enjeksiyon tedavileri doku düzeyinde rahatlama sağlar. Şiddetli yangı gösteren sinovitlerde veya dirençli kaz ayağı bursitlerinde ultrason eşliğinde yapılan lokal kortikosteroid enjeksiyonları, güçlü antiinflamatuar etkisiyle yanma ve sıcaklığı hızla geriletebilir; ancak kıkırdak dokusu üzerindeki potansiyel etkileri gözetilerek uygulama aralıkları hekim tarafından dikkatle planlanır.

Kıkırdak sürtünmesini azaltmak ve eklem sıvısının kayganlığını desteklemek amacıyla yüksek molekül ağırlıklı hyalüronik asit enjeksiyonları (viskosuplementasyon) uygulanabilir. Genç, aktif ve erken-orta evre kıkırdak veya tendon sorunu olan hasta grubunda ise kişinin kendi kanından hazırlanarak uygulanan trombositten zengin plazma (PRP) enjeksiyonları, içerdiği büyüme faktörleri sayesinde doku onarım mekanizmalarını uyararak eklem içi dengeyi destekler ve yanıcı yangının kontrol altına alınmasına katkıda bulunur.

Ameliyatsız ortopedik tedavi sürecinde uygulanan temel yöntemler aşağıdaki gibidir:

• Eklemin aşırı yükten korunması
• Fonksiyonel dizlik ve breys kullanımı
• Kontrollü soğuk kompresyon uygulamaları
• Yangı giderici medikal tedaviler
• Kas dengesini kuran rehabilitasyon egzersizleri
• Ultrason eşliğinde kortikosteroid enjeksiyonları
• Eklem içi hyalüronik asit uygulamaları
• Trombositten zengin plazma (PRP) tedavisi

Cerrahi Yöntemlerle Dizde Yanma Hissi ve Sıcaklık Artışı Neden Olur Sorunu Nasıl Çözülür?

Konservatif ve girişimsel tedavilerin yetersiz kaldığı mekanik hasarlarda ya da eklemi tehdit eden acil patolojilerde Ortopedi ve Travmatoloji uzmanlarının uyguladığı cerrahi prosedürler devreye girer. Bu cerrahi müdahalelerin başında, en acil tablo olan septik artrit tedavisi gelir. Septik artrit tanısı konulduğu anda zaman kaybedilmeksizin acil cerrahi eklem yıkaması (lavaj) ve temizliği (debridman) planlanır.

Çoğunlukla kapalı yöntemle yani artroskopik cerrahi tekniklerle eklem içine girilerek içerideki iltihaplı sıvı, bakteri biyofilmi ve kıkırdağı eriten enzimlerle dolu ölü doku artıkları temizlenir; eklem litrelerce steril serum fizyolojik ile yıkanır. İltihabın biriktiği bölmeler açılır ve aşırı enfekte olmuş, kalınlaşmış eklem zarı artroskopik sinovektomi ile uzaklaştırılır. Çok dirençli veya geç kalınmış vakalarda açık cerrahi temizlik (artrotomi) uygulanabilir. Cerrahi boşaltmanın ardından, üreyen mikroorganizmaya duyarlı damar yolu antibiyotik tedavisi en az 4 ila 6 hafta sürdürülerek kıkırdak dokusunun korunması amaçlanır.

Dizde mekanik takılmaya, güvensizlik hissine ve tekrarlayan şişlik-ısınma ataklarına yol açan menisküs yırtıklarında, kıkırdağı korumak amacıyla artroskopik menisküs tamiri (dikişi) veya onarılamayacak derecede yıpranmış kısımlarda parsiyel menisektomi (hasarlı parçanın temizlenmesi) tercih edilir. Çapraz bağ kopmalarında ise eklem içi mekanik dengeyi yeniden kurmak için doku greftleriyle anatomik artroskopik bağ rekonstrüksiyonu ameliyatları gerçekleştirilir. Konservatif tedaviye yanıt vermeyen ve kronik kistik bir kitleye dönüşen prepatellar veya pes anserinus bursitlerinde ise cerrahi bursektomi ile sorunlu kese çıkarılır.

İleri evre diz kireçlenmesine (gonartroz) bağlı olarak bacakta açısal eğriliklerin geliştiği ve eklem aralığının ciddi şekilde daraldığı kronik yanma vakalarında, hastanın yaşına ve eklemin durumuna göre kemik veya protez ameliyatları planlanır. Daha genç ve aktif hastalarda yüksek tibial osteotomi adı verilen kemik yönlendirme ameliyatı ile bacağın yük taşıma ekseni düzeltilerek hasarlı bölgedeki basınç azaltılır. İleri yaş grubunda veya kıkırdağın tamamen tükendiği durumlarda ise yarım (unikondiler) ya da tam (total) diz protezi (artroplasti) cerrahisi ile aşınmış yüzeyler değiştirilerek eklemin yeniden fonksiyonel, dengeli ve ağrısız hale getirilmesi hedeflenir.

Ortopedi ve Travmatoloji uzmanları tarafından uygulanan başlıca cerrahi prosedürler şunlardır:

• Acil artroskopik eklem yıkaması ve debridman
• Enfekte eklem zarının temizlenmesi (sinovektomi)
• Artroskopik menisküs dikişi ve onarımı
• Kısmi menisküs temizliği (parsiyel menisektomi)
• Artroskopik ön çapraz bağ rekonstrüksiyonu
• Kronikleşmiş keselerin çıkarılması (bursektomi)
• Kemik eksen düzeltme ameliyatı (yüksek tibial osteotomi)
• Yarım (unikondiler) diz protezi cerrahisi
• Tam (total) diz protezi cerrahisi

Diz ekleminde ortaya çıkan yanma hissi ve bölgesel sıcaklık artışı, kılcal damar düzeyindeki değişimlerden eklem içi enzim hareketliliğine kadar uzanan geniş bir biyolojik tablonun dışarıya yansımasıdır. Hastaların bu şikayetleri sadece istirahatle veya rastgele ağrı kesicilerle bastırmaya çalışması, septik artrit gibi acil durumlarda tanı gecikmesine ve kalıcı kıkırdak kaybına yol açabilir. Aynı şekilde menisküs ve kıkırdak lezyonlarının erken dönemde doğru şekilde yönetilmemesi eklemin hızla yıpranmasına zemin hazırlar. Bu belirtilerle karşılaşıldığında atılacak en doğru adım, kapsamlı fizik muayene, görüntüleme ve gerektiğinde eklem sıvısı analizlerini uygulayabilen bir Ortopedi ve Travmatoloji uzmanına başvurarak doku odaklı, basamaklı ve güvenilir tedavi çözümlerine ulaşmaktır.