Dirsek bağ kopması, dirsek eklemini oluşturan kemikleri bir arada tutan ve kolun sabit kalmasını sağlayan esnek lifli dokuların kısmen veya bütünüyle yırtılması durumudur. Bu dokular, kolun hareketleri sırasında kemiklerin istemsizce ayrılmasını engeller.
Bu esnek liflerin bütünlüğünü yitirmesi, kolun menteşe ve dönme mekanizmalarındaki doğal uyumu bozar. Eklemin olağan yük taşıma kapasitesi düşerek basit günlük hareketlerin bile konforu belirgin ölçüde azalır.
Eklem sağlığını korumak adına bu mekanik bozulmanın anatomik düzeyde doğru değerlendirilmesi önem taşır. Hasarın boyutu ve konumu, kolun biyomekanik yapısındaki değişimin temel göstergesi olarak kabul edilir.
Zamanla ilerleyebilecek kıkırdak yıpranmalarının önüne geçmek için yumuşak doku bütünlüğünün detaylıca analiz edilmesi hedeflenir. Böylece eklemin orijinal fonksiyonel yapısı daha sağlıklı bir şekilde desteklenebilir.
Yazı İçeriği
Dirsek Bağ Kopması Nedir ve Eklem Dengesini Nasıl Etkiler?
İnsan vücudundaki en özel eklemlerden biri olan dirsek, tıbbi adıyla trokloginglimoid bir yapıya sahiptir. Daha sade bir ifadeyle bu eklem, aslında iki farklı hareket sistemini tek bir merkezde buluşturur. Bir yandan tıpkı bir kapı menteşesi gibi kolun bükülüp düzleştirilmesine yani fleksiyon ve ekstansiyon hareketine olanak tanırken, diğer yandan önkolun avuç içi yukarı veya aşağı bakacak biçimde kendi etrafında dönmesini yani supinasyon ve pronasyon hareketlerini sağlar.
Bu kadar geniş ve çok yönlü bir hareket yeteneğinin eklem yerinden çıkmadan sürdürülmesi, birincil ve ikincil sabitleyici yapıların uyum içinde çalışmasına bağlıdır. Herhangi bir zorlanma anında yükü ilk göğüsleyen yapılara birincil statik sabitleyiciler, bu yapılara yardımcı olan veya ana bağlar hasar gördüğünde devreye giren elemanlara ise ikincil sabitleyiciler denir.
Dirsek ekleminin sağlamlığını koruyan temel ve yardımcı anatomik yapılar şunlardır:
- Ulnohumeral eklem kemik çatısı
- Medial kollateral bağın ön bandı
- Lateral ulnar kollateral bağ
- Radyokapitellar eklem yüzeyi
- Eklem kapsülü
- Fleksör ve ekstansör kas başlangıçları
Üst kol kemiği olan humerus ile önkol kemikleri olan ulna ve radiusun birbirine anahtar ve kilit gibi oturması eklemin ilk mekanik koruyucusudur. Kemiklerin birbirinden ayrılmasını, yana doğru esnemesini veya dönerek yuvasından kaymasını önleyen yan bağlar ise hareketin güvenli sınırlarını çizen emniyet kemerleri gibidir. Dirsek çevresinden başlayıp el bileğine kadar uzanan bükücü ve düzleştirici kas grupları da hareket esnasında kasılarak eklem yüzeylerini birbirine bastırır ve bağların üzerindeki yükü paylaşır.
Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı açısından dirsek bağ yaralanmalarının yönetimi, yalnızca kopmuş bir yumuşak dokuyu onarmaktan ibaret değildir. Tedavi süreci; eklemin kemik mimarisinin, bağların doğal gerginliğinin ve kas kuvvet dengesinin birlikte değerlendirildiği, yaralanmanın kalıbına göre şekillenen bütüncül bir yeniden yapılandırma sürecidir.
İç ve Dış Dirsek Bağ Kopması Hangi Anatomik Yapıları Kapsar?
Dirsek ekleminin her iki yanında, kolu farklı yönlerden gelen ters kuvvetlere karşı koruyan iki ana bağ sistemi yer alır. Bunlardan ilki, dirseğin gövdeye bakan iç kısmında bulunan medial kollateral bağ kompleksi, diğer adıyla ulnar kollateral ligamenttir. Bu yapı dirseği dışa doğru açılmaya zorlayan valgus kuvvetlerine karşı koyan en önemli anatomik bariyerdir. Bir cismi hızla fırlatırken veya elimizle ağır bir yükü iterken dirseğin iç tarafında oluşan şiddetli gerilme kuvvetini karşılayan bölge burasıdır.
İç ve dış yan bağ komplekslerini oluşturan alt bileşenler aşağıdaki gibidir:
- Anterior oblik bant
- Posterior oblik bant
- Transvers bant
- Lateral ulnar kollateral bağ
- Radyal kollateral bağ
- Anüler bağ
- Aksesuar lateral kollateral bağ
İç taraftaki sistemin en önemli parçası olan anterior oblik bant yani ön bant, iç dirsek çıkıntısının altından başlayarak ulna kemiğinin koronoid çıkıntısı üzerindeki süblim tüberkül adı verilen özel bölgeye tutunur. Dirsek 20 derece ile 120 derece arasında bükülüyken eklemi dışa açılma zorlanmalarına karşı koruyan en güçlü yapıdır. Günlük işlerin ve sportif hareketlerin büyük çoğunluğu bu açı aralığında yapıldığı için ön bandın sağlamlığı dirsek fonksiyonu açısından oldukça kritiktir. Arka bant dirsek ileri derecede büküldüğünde gerilerek kapsül tabanını desteklerken, yatay uzanan transvers bandın mekanik dengeye katkısı oldukça azdır. İç yan bağda yetmezlik geliştiğinde, dirseğe binen yükler doğrudan ikincil sabitleyici olan dış taraftaki radyokapitellar ekleme aktarılır. Bu durum dış kıkırdak yüzeyinde aşırı yüklenmeye, aşınmaya ve zamanla kireçlenmeye yol açabilir.
Dış taraftaki dengeyi sağlayan lateral kollateral bağ kompleksinin ana omurgasını ise lateral ulnar kollateral bağ (LUCL) oluşturur. Dış dirsek çıkıntısından başlayıp radius başını halka gibi saran anüler bağın derin lifleri arasından geçerek ulna kemiğinin supinatör krest adı verilen sırtına tutunan bu bağ, önkol dışa döndürüldüğünde ve kola yük bindiğinde radius başı ile ulna kemiğinin üst kol kemiği üzerinden arkaya ve dışa doğru kaymasını engeller. Bu bağın kopması veya kemiğe tutunduğu yerden sıyrılması, dirsek ekleminin en sık karşılaşılan dengesizlik formu olan posterolateral rotatuar instabilite (PLRI) tablosuna neden olur.
Dirsek Bağ Kopması Neden Olur ve Nasıl Gelişir?
Dirsek bağ kopmaları klinik pratikte ani gelişen yüksek enerjili travmalar ve zaman içinde tekrarlayan küçük zorlanmaların birikmesi olmak üzere iki temel mekanizmayla ortaya çıkar.
Ani gelişen travmatik kopmaların en bilindik örneği, yürürken, koşarken veya spor yaparken dengenin kaybedilip açık el üzerine düşülmesidir. Düşme sırasında el yere temas ettiğinde dirsek hafif bükülü pozisyonda kalır, önkol dışa doğru dönmeye zorlanır ve vücut ağırlığı el bileğinden yukarıya doğru şiddetli bir sıkıştırma ve esneme kuvveti iletir. Bu enerji dirsek eklemine ulaştığında doku ayrışması dış taraftan başlayarak iç tarafa doğru dairesel bir sıra izler. İlk evrede dış yan bağların en önemli parçası olan LUCL yırtılır ve eklemde arkaya-dışa doğru dönerek yarı çıkık görülür. Travmatik enerji devam ederse ikinci evrede ön ve arka eklem kapsülü yırtılarak önkol kemikleri üst kol kemiğinin kenarına takılır ve tünemiş çıkık adı verilen tablo oluşur. Son evrede ise iç taraftaki medial kollateral bağın da kopmasıyla dirsek eklemi bütünüyle yerinden çıkarak tam çıkık haline gelir.
Dirsek bağ kopması riskini artıran başlıca durumlar ve aktiviteler şunlardır:
- Açık el üzerine kontrolsüz düşmeler
- Trafik kazaları ve yüksekten düşmeler
- Beyzbol ve hentbol gibi fırlatma sporları
- Cirit atma ve gülle atma branşları
- Tenis ve voleybol gibi baş üstü vuruş sporları
- Su topu ve jimnastik antrenmanları
- Tekrarlayıcı ağır kol gücü gerektiren meslekler
Kronik aşırı kullanıma bağlı bağ yaralanmaları ise daha çok fırlatma periyodu içeren baş üstü sporcularda izlenir. Atış hareketinin kolun geriye doğru en uç noktaya çekildiği geç kurma safhası ile kolun hızla öne savrulduğu erken hızlanma safhasında, dirseğin iç kısmına yüksek bir valgus torku biner. Kasların yorulduğu veya atış tekniğinin bozulduğu anlarda bu yükü iç yan bağın ön bandı karşılamak zorunda kalır. Zamanla bağ dokusunda mikroskobik yırtıklar, doku içi yıpranma, zayıflama, kireçlenme odakları ve nihayetinde tam kat kopmalar meydana gelebilir.
Kırıklı Çıkıklarda Dirsek Bağ Kopması ve Korkunç Üçlü Yaralanması Nedir?
Şiddetli düşmeler ve kazalarda bağ kopmaları çoğu zaman tek başına görülmez; kemiklerin birbirine çarpması veya bağların koparken yapıştıkları kemik parçalarını da beraberinde koparması sonucu karmaşık kırıklı çıkık paternleri gelişir.
Ortopedi ve Travmatoloji alanında tedavisi oldukça titiz bir planlama gerektiren yaralanmaların başında korkunç üçlü (terrible triad) yaralanması gelir. Dirsek çıkığına radius başı ve koronoid çıkıntı kırıklarının eşlik ettiği bu tabloda dış yan bağ (LUCL) kopması ana yumuşak doku lezyonudur. Eklemin dış tarafında ikincil dengeleyici olarak görev yapan radius başının kırılması ve eklemin ön duvarını tutarak geriye kaçmasını önleyen koronoid çıkıntının kırılması, bağ kopmasıyla birleştiğinde dirsek eklemini oldukça kararsız bir hale getirir.
Kırıklı çıkık tablolarında dirsek bağ kopmasına eşlik edebilen ek patolojiler şunlardır:
- Radius başı parçalı kırıkları
- Radius boynu kırıkları
- Koronoid çıkıntı uç kırıkları
- Anteromedial faset koronoid kırıkları
- Olekranon kırıkları
- Kemik kopma kırıkları
- Eklem içi kıkırdak ezilmeleri
Benzer şekilde dirseğin içe doğru bükülme ve yukarı doğru sıkışma yüklenmeleri sonucunda gelişen varus posteromedial rotatuar instabilite olgularında da koronoid çıkıntının iç-ön yüzey kırığı ile dış yan bağ hasarı bir arada görülür. Bu iki yapı birlikte hasar gördüğünde eklem uyumunu hızla kaybedebileceği için erken dönemde cerrahi olarak onarılması önem taşır.
Dirsek Bağ Kopması Belirtileri Nelerdir ve Nasıl Anlaşılır?
Bağ kopmasının hastada yarattığı şikayetler, yaralanmanın ani bir düşmeyle mi yoksa aylar içinde yavaş yavaş mı geliştiğine göre değişiklik gösterir. Ani gelişen travmatik kopmalarda dirsekte şiddetli ağrı, kısa sürede büyüyen şişlik, eklem çevresinde morarma ve kolu hareket ettirmekte zorlanma ön plandadır. Bazı hastalar darbe anında dirseklerinden kopma sesi geldiğini veya eklemin yerinden oynayıp tekrar yerine oturduğunu ifade ederler.
Hastalarda en sık gözlemlenen dirsek bağ kopması belirtileri şunlardır:
- Dirsek iç veya dış yanında keskin ağrı
- Eklem çevresinde şişlik ve ödem
- Deri altında morarma ve renk değişikliği
- Kolu kullanırken güvensizlik ve boşalma hissi
- Hareket sırasında takılma ve klik sesi
- Fırlatma hızında ve gücünde belirgin düşüş
- Kolu tam düzleştirememe veya bükememe
- Yüzük ve serçe parmaklarda uyuşma
- El sıkma kuvvetinde azalma
Kronikleşmiş bağ yetmezliklerinde ise günlük hayatta yaşanan yakınmalar daha farklıdır. Özellikle dış yan bağ yetmezliği olan hastalar; oturdukları koltuktan kolçaklara dayanarak kalkarken, yerden destek alırken, ağır bir tepsiyi taşırken veya şınav çekmeye çalışırken dirseklerinin dış kısmında ağrılı bir takılma, atlama ve yerinden kayacakmış hissi yaşarlar. İç yan bağ kopması olan sporcularda ise günlük işlerde pek ağrı olmazken, kolu geriye çekip hızla öne savurma anında dirseğin iç kısmında bıçak saplanır tarzda bir ağrı uyanır. Ayrıca iç yan bağın hemen arkasındaki oluktan geçen ulnar sinir, bağ koptuğunda oluşan ödemden veya eklemin her esnemesinde sinirin gerilmesinden etkilenebilir. Bu durum elin yüzük ve serçe parmaklarında karıncalanma ve uyuşma şikayetlerini beraberinde getirebilir.
Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Dirsek Bağ Kopması Tanısını Nasıl Koyar?
Doğru tedavi haritasının çıkarılması, Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı tarafından yürütülen kapsamlı bir klinik değerlendirme ile başlar. Muayene sırasında hastanın ağrı ve endişe nedeniyle kol kaslarını kasarak kendini savunmaya almasını önlemek adına değerlendirmeye her zaman sağlam ekstremiteden başlanır. Böylece hastanın doğal eklem esnekliği anlaşılır ve güven ortamı sağlanır.
Dirsek çıkığı ve bağ kopmalarında, iç epikondilin hemen arkasında seyreden ulnar sinir ile radius boynu komşuluğundaki posterior interosseöz sinir motor dalları etkilenme riski altında olduğundan nörovasküler muayene dikkatle kaydedilir.
Tanı sürecinde kullanılan muayene manevraları ve görüntüleme yöntemleri aşağıdaki gibidir:
- Hareketli valgus stres testi
- Sağma manevrası
- Posterolateral rotatuar çekmece testi
- Sandalyeden kalkma testi
- Masaüstü yer değiştirme testi
- Ön-arka, yan ve oblik direkt röntgen grafileri
- Üç boyutlu bilgisayarlı tomografi
- Manyetik rezonans görüntüleme
Klinik provokasyon testlerinde iç yan bağ yetmezliği için hareketli valgus stres testi ve sağma manevrası (milking maneuver) uygulanır. Hareketli valgus stres testinde dirsek tam bükülüyken uygulanan dışa esnetme yükü eşliğinde eklem hızla düzleştirilir; 70 ile 120 derece bükülme aralığında ani iç eklem çizgisi ağrısının tetiklenmesi ön bandın yırtığını işaret eder.
Dış tarafta ise posterolateral rotatuar çekmece testi, LUCL yetmezliğini göstermede en duyarlı yöntemlerden biridir. Hasta sırtüstü yatarken kol baş üzerine alınır; önkol dışa dönükken uygulanan yük ile radius başının arkaya-dışa doğru kayması ve dirsek büküldüğünde yerine oturması belirgin dengesizlik bulgusudur. Ek olarak hastanın sandalyeden kalkarken dirseklerini geriye yaslayarak destek alması sırasında ağrı ve klik hissetmesi tanı koymaya yardımcı olur.
Görüntüleme aşamasında ilk olarak direkt röntgen grafileri çekilerek kemik anatomisi, eklem dizilimi, radius başı veya koronoid kırıkları ve eklem aralığındaki asimetrik açılmalar incelenir. Kırıklı çıkık vakalarında koronoid kırık yapısını (O’Driscoll sınıflaması) ve çökme alanlarını üç boyutlu görmek, ayrıca ameliyat planlamasını yapmak için Bilgisayarlı Tomografi (BT) kullanılır. Bağların tam kat veya kısmi yırtıklarını, kemik iliği ödemini, kıkırdak lezyonlarını ve doku kalitesini doğrudan görmek içinse Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG) tercih edilir.
Ameliyatsız Dirsek Bağ Kopması Tedavisi Nasıl Yapılır?
Her dirsek bağ yaralanması cerrahi müdahale gerektirmez. Eklem çıkığı yerine oturtulduktan sonra kararlılığını koruyan basit çıkıklarda, fırlatma sporu yapmayan düşük beklentili hastalardaki kısmi bağ yaralanmalarında ve eklem dengesini bozmayan kaymamış küçük kırıklı olgularda ameliyatsız yani konservatif tedavi yöntemleri uygulanır.
Dirsek ekleminin en önemli biyolojik özelliklerinden biri, hareketsizliğe bağlı olarak eklem kapsülünün hızla kalınlaşması ve artrofibrozis adı verilen eklem sertliği geliştirmeye aşırı yatkın olmasıdır. Bu nedenle ameliyatsız takipte kolu uzun süre tamamen donduran sirküler alçı uygulamalarından kaçınılır.
Ameliyatsız dirsek bağ kopması tedavisinde başvurulan temel uygulamalar şunlardır:
- Kısa süreli açılı kol ateli kullanımı
- Açı ayarlı menteşeli dirsek breysi
- Kontrollü aktif ve aktif yardımlı hareket egzersizleri
- Omuz ve kürek kemiği kinetik zincir rehabilitasyonu
- Gövde ve pelvik denge egzersizleri
- Ultrasonografi rehberliğinde PRP enjeksiyonu
Standart ameliyatsız yaklaşımda dirsek 90 derece bükülü pozisyonda uzun kol ateline alınarak 1 ila 2 hafta boyunca dinlendirilir. Hareketsizlik süresinin 3 haftayı geçmesi eklem sertliği riskini belirgin biçimde artırdığından, bu sürenin sonunda atel çıkarılarak kolun tam düzleşmesini sınırlayan menteşeli breys eşliğinde kontrollü egzersizlere başlanır.
Baş üstü sporcularda izlenen kısmi iç yan bağ zorlanmalarında ise yaklaşık 6 haftalık spora ara verme dönemi uygulanır. Bu süreçte kinetik zincir rehabilitasyonu kapsamında omuz iç rotasyon kısıtlılıkları (GIRD), kürek kemiği hareket bozuklukları ve gövde dengesi iyileştirilir. İyileşme döneminde ultrasonografi rehberliğinde uygulanan Trombositten Zengin Plazma (PRP / TZP) enjeksiyonları doku yenilenmesine destek olabilir. Buna karşın, dirsek bağ yaralanmalarında lokal kortikosteroid (kortizon) enjeksiyonu uygulanmaz; çünkü kortikosteroidler kollajen üretimini baskılayarak bağ dokusunda hücre kaybına yol açabilir ve kısmi yırtıkların tam kat kopmaya dönüşmesine zemin hazırlayabilir.
Hangi Durumlarda Dirsek Bağ Kopması Ameliyatı Gerekir ve Nasıl Uygulanır?
Ameliyatsız tedaviye ve fizik tedaviye rağmen şikayetleri süren kronik dengesizlik vakaları, rekabetçi seviyedeki atıcı sporcuların tam kat iç yan bağ kopmaları, tekrarlayan yarı çıkık atakları, günlük yaşamı etkileyen PLRI tablosu ve kemik desteğinin kaybolduğu kırıklı çıkıklar cerrahi müdahale gerektirir. Ortopedi ve Travmatoloji uzmanının gerçekleştirdiği cerrahi tedavinin temel amacı, dirsek ekleminin anatomik uyumunu yeniden sağlamak ve eklem sertliğini önleyecek erken kontrollü harekete izin veren sağlam bir tutunma elde etmektir.
Dirsek bağ kopması cerrahisinde uygulanan başlıca ameliyat yöntemleri şunlardır:
- Dikiş çapaları ile primer anatomik bağ onarımı
- İnternal brace şerit destekli bağ tamiri
- Docking tekniği ile iç yan bağ rekonstrüksiyonu
- Serbest tendon grefti ile dış yan bağ rekonstrüksiyonu
- Koronoid kırıklarının plak veya kement dikişle tespiti
- Modüler metalik radius başı protezi uygulaması
- Menteşeli eksternal fiksatör veya iç eklem sabitleyici uygulaması
Akut travmatik olgularda, bağ dokusunun kalitesi yeterliyse ve kopma kemiğe yapışma yerinden sıyrılma şeklindeyse primer anatomik tamir tercih edilir. İç tarafta süblim tüberküle veya iç epikondile, dış tarafta ise supinatör kreste yerleştirilen kemik çapaları (sütür ankorlar) ile bağ doğal yerine yeniden dikilir. Güncel ortopedik cerrahide bu işlem yüksek dayanıklılığa sahip polietilen şerit bantlar kullanılarak yapılan internal brace (iç atel) uygulaması ile desteklenmektedir. İnternal brace sistemi, dikilen bağın üzerinden mekanik yükü alarak koruyucu bir köprü oluşturur; böylece doku biyolojik olarak kaynarken hastaya ameliyat sonrası erken dönemde kontrollü hareket egzersizleri başlanabilir. Uygun seçilmiş vakalarda ve genç sporcularda bu yöntemle spora dönüş oranlarının yüzde 90 seviyelerine ulaşabildiği bildirilmektedir.
Doku kalitesinin doğrudan dikmeye uygun olmadığı kronik yırtıklarda veya yüksek beklentili atıcı sporcularda ise serbest tendon grefti ile anatomik rekonstrüksiyon (Tommy John cerrahisi) uygulanır. Greft olarak sıklıkla el bileğindeki palmaris longus tendonu veya diz çevresindeki grasilis ve semitendinozus tendonları kullanılır. Günümüzde kemik hasarını azaltmak amacıyla ulna kemiğinde iki küçük tünel, iç epikondilde ise tek bir kör yuva açılarak tendon uçlarının bu yuva içine gerdirilerek kilitlendiği Docking tekniği tercih edilmektedir. Bu teknik epikondil kırığı riskini azaltır ve cerraha bağ gerginliğini hassas biçimde ayarlama olanağı sunar. Ameliyat sırasında ulnar sinir özenle korunur, sıkışma veya yerinden kayma riski olan vakalarda sinir cilt altında ön tarafa taşınır.
Dış yan bağ yetmezliğine bağlı PLRI tablosunda ise Kocher aralığı veya Boyd yaklaşımı ile girilerek dış epikondilin dönme merkezi ve ulnanın supinatör kresti arasında açılan tünellerden tendon grefti geçirilir. Greft sabitlenirken dirseğin 30 ile 40 derece bükülü ve önkolun tam pronasyonda tutulması, radius başının yuvasına oturmasını destekler ve arkaya kaçışı önlemeye yardımcı olur.
Korkunç üçlü gibi karmaşık kırıklı çıkıklarda ise ameliyat kemikten yumuşak dokuya doğru sıralı bir algoritmayla yürütülür. Önce koronoid çıkıntı kırığı kement dikişler veya mini plaklarla sabitlenir. Ardından radius başı kırığı onarılır; eğer kırık onarılamayacak kadar parçalıysa radius başı çıkarılıp yeri kesinlikle boş bırakılmaz, dirsek çökmesini önlemek için metalik radius başı protezi uygulanır. Kemik çatı kurulduktan sonra dış yan bağ (LUCL) onarılır ve skopi altında dirsek 30 dereceye kadar açılarak denge kontrol edilir. Eğer hala yarı çıkık eğilimi varsa iç yan bağ da onarılır; çok ağır vakalarda ise menteşeli dış veya iç sabitleyicilerle eklem korunur.
Dirsek Bağ Kopması Ameliyatı Sonrası İyileşme ve Spora Dönüş Süreci Nasıldır?
Cerrahi sonrası rehabilitasyonun temel ilkesi, onarılan veya yeniden yapılan bağ dokusunu aşırı gerilimden korurken eklem sertliğine yol açabilecek eklem içi yapışıklıkların oluşumunu engellemektir. Tedavinin gidişatı, Ortopedi ve Travmatoloji uzmanının ameliyat sırasında elde ettiği sağlamlık sınırlarını fizik tedavi süreciyle uyumlu şekilde yönetmesine dayanır.
Ameliyatı takip eden ilk iki haftalık koruma döneminde dirsek 90 derece bükülü pozisyonda arka atel ile sabitlenir; bu erken evrede dokuda aşırı reaksiyon ve ödemi tetiklememek adına sert zorlamalardan kaçınılır. Üçüncü haftadan itibaren atel çıkarılarak dirseğin tam düzleşmesini 30 derece ile kısıtlayan menteşeli breyse geçilir. Bu kısıtlama, dış yan bağ onarımlarında arkaya doğru zorlanmayı, iç yan bağ ameliyatlarında ise dikiş hattındaki gerginliği önlemeye yardımcı olur. Breys içinde kademeli olarak bükülme hareketleri başlatılır. Altıncı haftaya gelindiğinde breys yavaş yavaş bırakılarak tam hareket açıklığına ulaşılması hedeflenir ve hafif dirençli kas kuvvetlendirme egzersizlerine geçilir. Dördüncü aydan itibaren sporcular için kademeli fırlatma programları devreye girerken, rekabetçi ve profesyonel spora dönüş süreci yerleştirilen tendonun biyolojik olarak bağ dokusuna dönüşme hızına bağlı olarak 12 ila 18 ayı bulabilmektedir.
İyileşme döneminde dikkat edilmesi gereken olası riskler ve korunma yaklaşımları şunlardır:
- Eklem hareket kısıtlılığı ve sertlik
- Ulnar sinir uyuşması ve irritasyonu
- Yumuşak doku içinde istenmeyen kemikleşme
- Yara yeri enfeksiyonu ve ödem
- Bağ greftinde yeniden gevşeme
- Aşırı ve sert pasif germelerden kaçınma
- Doktor kontrolünde koruyucu ilaç kullanımı
- Düzenli fizik tedavi takibi
İyileşme sürecinde karşılaşılabilecek durumların başında eklem sertliği (artrofibrozis) gelir. Ameliyat sonrası kolun tam düzleşmesinde 10 ile 20 derecelik küçük bir kayıp günlük işlerde genellikle sorun yaratmazken, dirençli sertliklerde açık veya kapalı (artroskopik) yöntemlerle eklem kapsülünün gevşetilmesi gerekebilir. İç taraf cerrahileri sonrasında ulnar sinirde gelişebilecek uyuşmalar devam ederse sinirin cerrahi olarak serbestleştirilmesi gündeme gelebilir. Ayrıca rehabilitasyon sırasında yapılan aşırı sert ve zorlayıcı germe hareketlerine veya ağır doku travmasına bağlı olarak yumuşak doku içinde istenmeyen kemikleşmeler (heterotopik ossifikasyon) gelişebilir. Eklem hareketini kısıtlayabilen bu durumu önlemek için riskli hastalarda koruyucu antiinflamatuar ilaç tedavisi uygulanması ve fizik tedavinin ağrı sınırına saygı gösteren kontrollü egzersizlerle yürütülmesi büyük önem taşır.
Dirsek bağ kopmaları, eklemin çalışma düzenini doğrudan etkileyen ve ihmal edildiğinde kıkırdak aşınmalarına yol açabilen yaralanmalardır. Basit ve kısmi hasarlarda erken hareket prensibine dayanan ameliyatsız takipler yeterli olurken; belirgin boşalma hissi, PLRI, sporcu bağ kopmaları ve kırıklı çıkıklarda Ortopedi ve Travmatoloji uzmanının uyguladığı primer bağ onarımı, internal brace uygulamaları veya anatomik tendon rekonstrüksiyonları eklem dengesinin yeniden kazanılmasına olanak tanır. Uzun vadeli fonksiyonel kazanım ise cerrahi onarımın sağlamlığını koruyan ve doku iyileşme biyolojisine uyum sağlayan kontrollü rehabilitasyon adımlarının özenle uygulanmasıyla mümkün olur.
Prof. Dr. Murat Demirel, 1974 yılında Ankara’da doğmuş, 1998 yılında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olmuştur. Aynı yıl Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi 1. Ortopedi ve Travmatoloji Kliniği’nde uzmanlık eğitimine başlamış ve 2004 yılında Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı unvanını almıştır. Uzmanlık sonrası dönemde kas-iskelet sistemi hastalıklarının cerrahi ve konservatif tedavilerine odaklanmış, yenilikçi ortopedik yaklaşımları klinik pratiğine entegre etmiştir.
Omuz, diz, kalça ve ayak bileği eklemlerine yönelik ileri düzey cerrahi uygulamalarda uzmanlaşan Prof. Dr. Demirel; omuz artroskopisi, diz protezi, robotik cerrahi, kök hücre tedavisi ve PRP uygulamaları konularında deneyim sahibidir. Güncel ortopedi pratiğinde fonksiyonel sonuçları artıran minimal invaziv ve biyolojik tedavi yöntemlerini önceliklendirmektedir.
Halen Ankara’daki özel kliniğinde ortopedi ve travmatoloji alanında hasta kabul eden Prof. Dr. Murat Demirel, ileri görüntüleme teknolojileri ve multidisipliner yaklaşımla kişiye özel tedavi planları oluşturmaktadır. Cerrahi ve rejeneratif ortopediyi birleştiren vizyoner yaklaşımıyla, hareket sistemi hastalıklarının tedavisinde yaşam kalitesini merkeze alan modern çözümler sunmaktadır.
